Marmozeta: jak wygląda i ile żyje

Marmozeta w skrócie – karta gatunku

Marmozeta to mała małpa szerokonosa z rodziny pazurkowców (Callitrichidae), żyjąca w Ameryce Południowej. Waży od około 100 g (marmozeta karłowata, Cebuella pygmaea) do kilkuset gramów (marmozeta białoucha, Callithrix jacchus). W niewoli marmozeta białoucha dożywa zwykle kilkunastu lat, a baza AnAge notuje rekord ponad 20 lat. Samica rodzi najczęściej bliźnięta.

Karta zbiera najważniejsze dane o marmozetach w jednym miejscu. Szczegóły opisujemy w dalszych sekcjach. Masy ciała podajemy w przybliżeniu, bo różnią się między populacjami, a także między osobnikami z natury i z hodowli.

Jakie są najważniejsze fakty o marmozecie?

• Rodzina: pazurkowce (Callitrichidae), czyli małpy szerokonose z Ameryki Południowej.
• Główne rodzaje: Callithrix (marmozety atlantyckie), Mico (marmozety amazońskie) i Cebuella (marmozeta karłowata).
• Masa ciała: od około 100-120 g u marmozety karłowatej do kilkuset gramów u marmozety białouchej.
• Wyróżniki: pazury zamiast płaskich paznokci (poza paluchem), pędzelki na uszach u wielu gatunków, długi ogon, którym marmozeta nie chwyta gałęzi.
• Dieta: marmozety żywią się głównie gumami i sokami drzew, a uzupełniają je owadami, owocami i nektarem.
• Rozród: samica rodzi zwykle bliźnięta, a młode nosi cała grupa, także ojciec.

Czy marmozeta nadaje się do domu?

Nie. Marmozeta to zwierzę stadne, silnie terytorialne i zależne od specjalistycznej diety oraz promieniowania UVB. Samotna marmozeta w mieszkaniu cierpi, a opiekun bierze na siebie zobowiązanie na kilkanaście lat. Wymagania utrzymania i prawo opisujemy osobno w tekście marmozeta białoucha – wymagania i koszty.

Co to jest marmozeta? Pazurkowce (Callitrichidae)

Marmozeta to małpa szerokonosa z rodziny pazurkowców (Callitrichidae), charakteryzująca się pazurami na palcach, bardzo małą masą ciała i gumożerną dietą. Do marmozet należą rodzaje Callithrix, Mico i Cebuella. Ta sama rodzina obejmuje też tamaryny i lwiatki, co potwierdza systematyka używana w IUCN Red List.

Nazwa „marmozeta” pochodzi z francuskiego i w polskich tekstach bywa mylona z innymi słowami. Nie ma nic wspólnego z umaszczeniem „marmurkowym” psów czy kotów. W starszej literaturze spotkasz też nazwę „uistiti”, dziś używaną rzadko.

Jakie rodzaje marmozet wyróżnia systematyka?

• Callithrix – marmozety z Lasu Atlantyckiego i wschodniej Brazylii, m.in. białoucha, czarnoucha, Geoffroya, ciemnolica (C. aurita) i żółtogłowa (C. flaviceps).
• Mico – marmozety amazońskie, które dawniej zaliczano do rodzaju Callithrix.
• Cebuella – marmozeta karłowata. Starsze źródła podają nazwę Callithrix pygmaea, a część ujęć wyróżnia dwa gatunki (także Cebuella niveiventris).
• Callibella – marmozeta Roosmalenów, którą niektórzy autorzy traktują jako osobny rodzaj.

Czym pazurkowce różnią się od innych małp?

Większość naczelnych ma płaskie paznokcie. Pazurkowce mają wąskie, zakrzywione pazury (tegulae) na wszystkich palcach poza paluchem stopy. Dzięki temu wbijają się w korę i biegają po pionowym pniu jak wiewiórka. Tak poruszające się marmozety łatwo zobaczyć w ogrodach zoologicznych. Wśród małp to cecha wyjątkowa.

Jak wygląda marmozeta? Wielkość, waga, pędzelki i pazury

Marmozeta to mała małpa z Ameryki Południowej, ważąca od około 100 g (marmozeta karłowata) do kilkuset gramów (marmozeta białoucha). Ma pazury, długi ogon, którym nie chwyta gałęzi, a wiele gatunków ma na uszach pędzelki, białe albo czarne. Gatunki rozpoznaje się głównie po kolorze pędzelków i głowy, co opisują wytyczne EAZA dla Callitrichidae (2010).

Ogon marmozety jest zwykle dłuższy niż tułów z głową. Służy do utrzymania równowagi przy skokach, nie do chwytania. Tym marmozety różnią się od kapucynek i czepiaków.

Gatunek	Nazwa łacińska	Orientacyjna masa	Wyróżnik wyglądu
Marmozeta białoucha	Callithrix jacchus	kilkaset gramów	białe pędzelki uszne, biała plama na czole
Marmozeta czarnoucha	Callithrix penicillata	kilkaset gramów	czarne pędzelki uszne, jasna plama na czole
Marmozeta Geoffroya	Callithrix geoffroyi	kilkaset gramów	biała twarz i przód głowy, czarne pędzelki
Marmozeta karłowata	Cebuella pygmaea	ok. 100-120 g	brak wyraźnych pędzelków, płowo-brązowa sierść, prążkowany ogon

Masy orientacyjne na podstawie wytycznych EAZA dla Callitrichidae i opisów gatunków w IUCN Red List.

Marmozeta białoucha (Callithrix jacchus)

Marmozeta białoucha to najlepiej poznana marmozeta. Laboratoria i ogrody zoologiczne trzymają ją najczęściej. Rozpoznasz ją po wachlarzach białych włosów wokół uszu, białej plamie na czole i poprzecznie prążkowanym ogonie. Grzbiet ma szaro-brązowy, marmurkowy.

Marmozeta czarnoucha (Callithrix penicillata)

Marmozeta czarnoucha ma długie, czarne pędzelki, które zwisają pionowo, oraz jasną plamę na czole. Budową przypomina białouchą. Gatunki te krzyżują się tam, gdzie ich zasięgi się stykają, a także tam, gdzie człowiek wypuścił zwierzęta.

Marmozeta Geoffroya (Callithrix geoffroyi)

Marmozetę Geoffroya wyróżnia biała twarz i biały przód głowy, kontrastujące z czarnymi pędzelkami i ciemnym ciałem. Z daleka wygląda, jakby miała białą maskę.

Jaka jest najmniejsza małpa na świecie? Marmozeta karłowata (Cebuella pygmaea)

Najmniejszą małpą świata jest marmozeta karłowata (Cebuella pygmaea), która waży około 100-120 g. Tułów z głową ma zwykle kilkanaście centymetrów. Trzeba jednak rozróżnić pojęcia. Marmozeta karłowata jest najmniejszą małpą, ale nie najmniejszym naczelnym, bo mniejsze są lemury z rodzaju Microcebus (mikrusy) z Madagaskaru.

Ile żyje marmozeta? W naturze i w niewoli

Marmozeta białoucha (Callithrix jacchus) dożywa w niewoli zwykle kilkunastu lat, a rekordowe osobniki ponad 20 lat. Taki rekord odnotowuje baza AnAge, która podaje go jako wartość maksymalną, a nie typową. W naturze marmozety żyją krócej przez drapieżniki, choroby i walki o terytorium. W hodowli życie skracają głównie błędy w diecie i samotność.

Średnia i maksimum to różne liczby. Średnią w koloniach obniża wysoka śmiertelność młodych w pierwszych tygodniach, szczególnie gdy rodzą się trojaczki. Z kolei zwierzę, które przeżyje pierwszy rok, ma szansę na znacznie dłuższe życie.

Parafraza: baza AnAge podaje dla Callithrix jacchus maksymalną zanotowaną długość życia w niewoli powyżej 20 lat i traktuje ją jako rekord, nie jako wartość typową dla gatunku. – AnAge: The Animal Ageing and Longevity Database, 2023

Ile żyje marmozeta w niewoli, a ile na wolności?

• Niewola, dobre warunki: zwykle kilkanaście lat (marmozeta białoucha).
• Rekord w niewoli: ponad 20 lat według AnAge, dla pojedynczych osobników.
• Natura: krócej, bo polują na nie ptaki drapieżne, węże i drapieżne ssaki, a w porze suchej brakuje im pokarmu.
• Młode: najwięcej zwierząt ginie w pierwszych tygodniach życia, co obniża średnią.

Co skraca życie marmozety?

Długość życia marmozety w niewoli najczęściej skracają błędy żywieniowe i środowiskowe. Lekarze weterynarii specjalizujący się w zwierzętach egzotycznych opisują powtarzający się zestaw problemów:

1. Choroba metaboliczna kości. Pojawia się przy braku witaminy D3 i promieniowania UVB oraz przy złym stosunku wapnia do fosforu w diecie.
2. Zespół wyniszczenia marmozet (wasting marmoset syndrome), czyli postępująca utrata masy ciała i mięśni. Jego przyczyny nie są w pełni wyjaśnione.
3. Choroby przeniesione od człowieka. Wirus opryszczki (HSV-1), groźny dla ludzi tylko w niewielkim stopniu, bywa dla marmozet śmiertelny.
4. Samotność. Marmozeta trzymana bez grupy wykazuje stereotypie, samookaleczenia i stres przewlekły.
5. Dieta „z talerza”. Owoce, słodycze i jedzenie ludzi zamiast gum i białka zwierzęcego prowadzą do otyłości, próchnicy i biegunek.

Kiedy jechać z marmozetą do lekarza weterynarii?

Do lekarza weterynarii zajmującego się naczelnymi trzeba jechać od razu, jeśli marmozeta:

• wyraźnie traci masę ciała albo ma widoczne kości biodrowe i kręgosłup,
• przestaje jeść dłużej niż jeden dzień albo ma biegunkę,
• ma wykrzywione kończyny, drżenie, porusza się niepewnie lub spada z gałęzi,
• ma owrzodzenia w pyszczku, na wargach lub powiekach,
• siedzi skulona, apatyczna, z zamkniętymi oczami i nastroszoną sierścią,
• ma duszność, wypływ z nosa albo drgawki.

Materiał informacyjny. Nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii i nie służy do samodzielnego diagnozowania.

Gdzie żyje marmozeta i co je?

Marmozety żyją w Ameryce Południowej, głównie w Brazylii. Rodzaj Callithrix zamieszkuje Las Atlantycki, Caatingę i Cerrado, a marmozeta karłowata zachodnią Amazonię. Dietę opierają na gumach i sokach drzew, które zdobywają, nacinając korę dolnymi siekaczami. Uzupełniają ją owadami, owocami i nektarem. Tak opisują to wytyczne EAZA dla Callitrichidae (2010).

Gdzie żyją marmozety w naturze?

• Marmozeta białoucha: północno-wschodnia Brazylia, zarówno suche lasy Caatingi, jak i pas Lasu Atlantyckiego.
• Marmozeta czarnoucha: środkowa Brazylia, sawanny i lasy galeriowe Cerrado.
• Marmozeta Geoffroya: Las Atlantycki w stanach Espírito Santo i Minas Gerais.
• Marmozeta karłowata: zachodnia Amazonia, czyli Peru, Ekwador, Kolumbia, zachodnia Brazylia i Boliwia, najczęściej w lasach zalewowych.
• Populacje introdukowane: marmozeta białoucha żyje w południowo-wschodniej Brazylii, m.in. w okolicach Rio de Janeiro, gdzie wypuścili ją ludzie.

Introdukowane marmozety nie są w Brazylii ciekawostką. Wypierają lokalne gatunki, np. zagrożoną marmozetę ciemnolicą, i krzyżują się z nimi.

Co jedzą marmozety?

Marmozety jedzą przede wszystkim gumy, soki i żywice drzew, a do tego owady, pająki, owoce, nektar i czasem drobne kręgowce. Marmozeta karłowata potrafi spędzać większość dnia przy kilku „nawierconych” drzewach, do których regularnie wraca.

Dlaczego marmozeta nacina korę?

Marmozeta ma dolne siekacze wydłużone mniej więcej do długości kłów. Działają jak dłuto. Małpa przywiera pazurami do pnia, wygryza otwór i zlizuje wyciekającą gumę. Guma dostarcza węglowodanów i wapnia, dlatego w hodowlach zoologicznych podaje się gumę arabską.

Rozmnażanie marmozet: bliźnięta i chimeryzm

Marmozety rodzą najczęściej bliźnięta, a opieką nad nimi zajmuje się cała grupa: ojciec, starsze rodzeństwo i matka. Bliźnięta dzielą w macicy wspólny układ krążenia łożyska, przez co wymieniają komórki. Są chimerami krwi, a jak wykazali Ross, French i Ortí w PNAS (2007) na marmozetach Wied (Callithrix kuhlii), często także w linii płciowej.

Ile młodych ma marmozeta?

Marmozeta rodzi zwykle dwoje młodych, rzadziej jedno. W hodowlach zdarzają się trojaczki. Samica może zajść w ciążę wkrótce po porodzie, więc w dobrych warunkach rodzi dwa mioty w roku. W grupie zwykle rozmnaża się tylko dominująca samica, a u podporządkowanych samic rozród jest hamowany.

1. Poród: bliźnięta ważą razem znaczną część masy matki, co jest wyjątkowym obciążeniem.
2. Pierwsze dni: matka karmi, ale ojciec i starsze rodzeństwo przejmują noszenie młodych na grzbiecie.
3. Kolejne tygodnie: młode zaczynają samodzielnie się poruszać i próbować stałego pokarmu, który podają im członkowie grupy.
4. Dorastanie: młodsze osobniki uczą się opieki, nosząc następne rodzeństwo.

Czym jest chimeryzm u marmozet?

Chimeryzm to stan, w którym organizm zawiera komórki o dwóch różnych genotypach. U marmozet powstaje przez wspólne krążenie łożyskowe bliźniąt.

Parafraza: u marmozet Callithrix kuhlii komórki bliźniaka wykryto w różnych tkankach, także w plemnikach. Samce wykazywały przy tym więcej zachowań opiekuńczych wobec młodych, z którymi miały chimeryczny związek. – C.N. Ross, J.A. French, G. Ortí, Proceedings of the National Academy of Sciences USA 104(15):6278-6282, 2007

W praktyce oznacza to, że samiec marmozety może przekazać potomstwu geny swojego brata bliźniaka. Z punktu widzenia genetyki jest więc jednocześnie ojcem i wujem.

Zachowanie i komunikacja marmozet

Marmozety żyją w grupach rodzinnych, zwykle od kilku do kilkunastu osobników, i bronią wspólnego terytorium. Porozumiewają się głosem, zapachem i mimiką. Najbardziej znany jest długi, gwiżdżący sygnał „phee”, który służy do kontaktu z grupą poza zasięgiem wzroku. Tak zachowania gatunku opisują wytyczne EAZA dla Callitrichidae (2010).

Jak porozumiewają się marmozety?

• Nawoływania „phee” – wysoki gwizd kontaktowy. Marmozety odpowiadają na niego na zmianę, jakby prowadziły rozmowę.
• Świergot i trele – krótkie dźwięki używane z bliska, np. przy żerowaniu.
• Sygnały alarmowe „tsik” – ostre, szybko powtarzane dźwięki na widok drapieżnika.
• Znakowanie zapachowe – marmozety pocierają gruczołami okołopłciowymi o gałęzie, zaznaczając terytorium i status.
• Mimika i postawa – położenie pędzelków, wpatrywanie się ze zmrużonymi oczami i jeżenie sierści to sygnały napięcia.

Wiele z tych dźwięków leży w wysokich rejestrach, słabo słyszalnych dla człowieka. Opiekun często nie wie, że zwierzę alarmuje.

Czy marmozety są agresywne?

To zależy od sytuacji. Wobec obcych grup marmozety są terytorialne. Po osiągnięciu dojrzałości, także wobec ludzi, którzy je wychowali, potrafią gryźć i atakować. Ręcznie wychowana marmozeta nie staje się przez to łagodnym zwierzęciem, tylko przenosi zachowania społeczne na człowieka. Dlatego hodowcy w ogrodach zoologicznych starają się, żeby młode wychowywała grupa, a nie ludzie.

Marmozeta a tamaryna – czym się różnią?

Marmozeta i tamaryna należą do tej samej rodziny pazurkowców (Callitrichidae), ale różnią się uzębieniem i dietą. Marmozety mają dolne siekacze prawie tak długie jak kły i zjadają gumy z nacinanych drzew. Tamaryny mają dłuższe kły i jedzą więcej owoców i owadów. Różnią się też zasięgiem i wyglądem głowy.

Cecha	Marmozeta (Callithrix, Mico, Cebuella)	Tamaryna (Saguinus, Leontocebus)
Dolne kły i siekacze	siekacze prawie tak długie jak kły	kły wyraźnie dłuższe od siekaczy
Dieta	gumy i soki drzew, owady	owoce, owady, nektar, gumy okazjonalnie
Nacinanie kory	tak, aktywnie	nie, korzystają z gotowych wycieków
Ozdoby głowy	często pędzelki uszne	często wąsy, grzywy, jaskrawe pyski
Zasięg	głównie Brazylia i zachodnia Amazonia	Amazonia, północna Kolumbia, Ameryka Środkowa

Jak odróżnić marmozetę od tamaryny na zdjęciu?

• Jeśli zwierzę ma pędzelki na uszach, to prawie na pewno marmozeta z rodzaju Callithrix.
• Jeśli ma długie białe wąsy (jak tamaryna cesarska) albo białą grzywkę (jak tamaryna białoczuba), to tamaryna.
• Jeśli jest złoto-ruda i ma lwią grzywę, to lwiatek z rodzaju Leontopithecus.
• Jeśli siedzi pionowo na pniu z pyskiem przy korze, to najpewniej marmozeta przy żerowaniu.

Czy tamaryna też jest pazurkowcem?

Tak. Tamaryny, marmozety i lwiatki należą do rodziny Callitrichidae i mają pazury oraz podobny rozród z bliźniętami. Więcej opisujemy w tekście tamaryna – wygląd i zachowanie.

Status ochronny marmozet: IUCN i CITES

Status ochronny marmozet zależy od gatunku. Marmozeta białoucha (Callithrix jacchus) jest pospolita i ma w IUCN Red List kategorię najmniejszej troski, natomiast marmozeta ciemnolica (C. aurita) i żółtogłowa (C. flaviceps) figurują w wyższych kategoriach zagrożenia. Wszystkie naczelne są objęte konwencją CITES, a załącznik dla danego gatunku sprawdzisz w bazie Species+.

Parafraza stanu prawnego: rozporządzenie Ministra Środowiska z 3 sierpnia 2011 r. w sprawie gatunków zwierząt niebezpiecznych dla życia i zdrowia ludzi (Dz.U. 2011 nr 173 poz. 1037), wydane na podstawie art. 73 ustawy o ochronie przyrody, nie wymienia marmozet na liście zwierząt niebezpiecznych. – Dziennik Ustaw, 2011

Czy marmozeta jest gatunkiem chronionym?

Tak, każda marmozeta podlega przepisom o obrocie gatunkami zagrożonymi (CITES i rozporządzenia unijne), ale zakres ochrony zależy od gatunku. Nie trafia natomiast do polskiej listy zwierząt niebezpiecznych, więc na podstawie tego rozporządzenia nie wymaga zezwolenia RDOŚ. Obowiązek rejestracji i dokumenty pochodzenia to osobna sprawa.

Co sprawdzić, zanim ktoś zdecyduje się na marmozetę?

1. Aktualny załącznik CITES dla konkretnego gatunku sprawdzisz w bazie Species+ (UNEP-WCMC).
2. Obowiązek rejestracji zwierzęcia trzeba potwierdzić w wydziale ochrony środowiska właściwego starostwa powiatowego.
3. Od sprzedawcy należy wymagać dokumentów pochodzenia (np. świadectwa urodzenia w niewoli, dokumentów CITES), a oferty bez nich odrzucić.
4. Kategorię zagrożenia gatunku sprawdzisz na stronie IUCN Red List, bo oceny są okresowo aktualizowane.
5. Trzeba też uczciwie ocenić, czy da się zapewnić grupę, wolierę, UVB i opiekę specjalisty przez kilkanaście lat.

Ceny marmozet nie podajemy, bo redakcja nie ma zweryfikowanych danych. Oferty w ogłoszeniach często nie mają dokumentów pochodzenia, a to podstawowy sygnał ostrzegawczy. Kontekst prawny dla innych gatunków znajdziesz w tekstach małpka domowa – które gatunki i ryzyka oraz małpka kapucynka – cena i dokumenty.

Dla kogo marmozeta się NIE nadaje?

• Dla osób mieszkających w bloku bez możliwości zbudowania dużej woliery z częścią zewnętrzną.
• Dla kogoś, kto chce jedną „małpkę na ramię”, bo pojedyncza marmozeta żyje w chronicznym stresie.
• Dla rodzin z małymi dziećmi, bo marmozety gryzą, a między ludźmi i małpami mogą przechodzić choroby w obie strony.
• Dla osób, które nie mają w pobliżu lekarza weterynarii pracującego z naczelnymi.
• Dla każdego, kto nie jest gotów na zobowiązanie trwające kilkanaście lat.

Status prawny opisano na dzień 27 września 2026 r. Materiał informacyjny, nie zastępuje porady prawnej ani decyzji właściwego urzędu.

Najczęściej zadawane pytania

Ile żyje marmozeta?

Marmozeta białoucha dożywa w niewoli zwykle kilkunastu lat. Baza AnAge notuje pojedyncze osobniki, które przekroczyły 20 lat, ale to rekord, a nie typowa długość życia. W naturze marmozety żyją krócej przez drapieżniki i choroby.

Ile waży marmozeta?

Marmozeta białoucha waży kilkaset gramów, czyli mniej więcej tyle co duży chomik syryjski razem z dwoma kolejnymi. Marmozeta karłowata waży około 100-120 g. Waga zależy od gatunku, płci i warunków życia.

Czy marmozeta ma pazury?

Tak. Marmozeta ma pazurowate paznokcie na wszystkich palcach poza paluchem stopy. Dzięki nim biega pionowo po pniach drzew jak wiewiórka i utrzymuje się na korze podczas jej nacinania.

Jaka jest najmniejsza małpa na świecie?

Najmniejszą małpą świata jest marmozeta karłowata (Cebuella pygmaea), która waży około 100-120 g i żyje w zachodniej Amazonii. Nie jest jednak najmniejszym naczelnym, bo mniejsze są niektóre lemury z Madagaskaru, np. mikrusy.

Dlaczego marmozety rodzą bliźnięta?

Bliźnięta to typowa strategia rozrodu pazurkowców, opłacalna dzięki temu, że młode nosi cała grupa. Bliźnięta dzielą krążenie łożyskowe, przez co wymieniają komórki i stają się chimerami. Badanie Rossa i współpracowników z PNAS (2007) wykazało chimeryzm także w komórkach rozrodczych.

Czym różni się marmozeta od tamaryny?

Obie należą do pazurkowców, ale marmozety mają dolne siekacze przystosowane do nacinania kory i jedzą dużo gum. Tamaryny mają dłuższe kły i jedzą więcej owoców i owadów. Marmozety często mają pędzelki uszne, a tamaryny wąsy, grzywy lub jaskrawe pyski.

Czy marmozeta jest zagrożona wyginięciem?

To zależy od gatunku. Marmozeta białoucha jest pospolita, a marmozeta żółtogłowa i ciemnolica mają w IUCN Red List wyższe kategorie zagrożenia. Aktualne oceny sprawdzisz na stronie IUCN, bo są okresowo zmieniane.

Czy marmozetę można trzymać w domu w Polsce?

Marmozety nie ma na polskiej liście zwierząt niebezpiecznych z 2011 r., ale obrót nią podlega przepisom CITES i może wymagać rejestracji w starostwie. Nawet jeśli jest to legalne, marmozeta nie nadaje się do mieszkania: potrzebuje grupy, woliery, UVB i specjalistycznej opieki przez kilkanaście lat.

Źródła i literatura

1. AnAge: The Animal Ageing and Longevity Database – Callithrix jacchus, Human Ageing Genomic Resources, 2023.
2. Ross C.N., French J.A., Ortí G., Germ-line chimerism and paternal care in marmosets (Callithrix kuhlii), Proceedings of the National Academy of Sciences USA 104(15):6278-6282, 2007. PNAS
3. IUCN Red List of Threatened Species – Callithrix spp., Cebuella pygmaea, IUCN, 2025.
4. EAZA Best Practice Guidelines for Callitrichidae, European Association of Zoos and Aquaria, 2010.
5. Species+ (baza CITES), UNEP-WCMC i Sekretariat CITES.
6. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 3 sierpnia 2011 r. w sprawie gatunków zwierząt niebezpiecznych dla życia i zdrowia ludzi (Dz.U. 2011 nr 173 poz. 1037), Internetowy System Aktów Prawnych.