Terrarium dla węża zbożowego: wymiary i temperatura

Terrarium dla węża zbożowego w skrócie

Terrarium dla węża zbożowego (Pantherophis guttatus) powinno być poziome, szczelnie zamykane i mieć wymiary liczone od długości ciała węża. Niemieckie wytyczne BMEL (1997) przyjmują dla tego gatunku co najmniej 1 × 0,5 × 0,75 długości ciała. Dla węża o długości 120 cm daje to 120 × 60 × 90 cm. W środku potrzebny jest gradient temperatur: ciepła strona i chłodna strona, a każde źródło ciepła musi być podłączone do termostatu.

Poniżej najważniejsze liczby, które omawiamy dalej w tekście. Traktuj je jako punkt wyjścia. Nie zastępują termometru w Twoim terrarium.

• Wymiary minimalne: długość × szerokość × wysokość = 1 × 0,5 × 0,75 długości ciała węża, według BMEL (1997).
• Długość dorosłego węża: opisy gatunku najczęściej podają 90-150 cm, rzadziej więcej.
• Strefa ciepła: w poradnikach terrarystycznych zwykle około 28-32°C przy podłożu, w jednym końcu terrarium.
• Strefa chłodna: zwykle około 22-26°C po przeciwnej stronie.
• Termostat: obowiązkowy przy każdej macie, kablu i promienniku ceramicznym.
• Liczba węży: jeden wąż w jednym terrarium, bez trzymania kilku osobników razem.

Jakie terrarium dla węża zbożowego wybrać?

Najlepiej sprawdza się terrarium poziome, szczelne, z przesuwnymi albo zamykanymi drzwiami i z wentylacją. Wąż zbożowy pochodzi z południowo-wschodnich Stanów Zjednoczonych w Ameryce Północnej i żyje głównie na ziemi, ale chętnie się wspina. Dlatego powierzchnia dna jest ważniejsza niż wysokość, choć dodatkowa wysokość z gałęziami też się przydaje.

Nazwa Elaphe guttata to dawna nazwa tego samego gatunku. Nadal pojawia się w starszych książkach i w opisach sprzętu. Nie myl węża zbożowego z wężem królewskim (Lampropeltis) ani z pytonem królewskim, bo te gatunki mają inne wymagania. Więcej o samym zwierzęciu znajdziesz w tekście wąż zbożowy – opis gatunku.

Terrarium szklane, PVC czy rack – czym się różnią?

Szkło daje dobrą widoczność, PVC lepiej trzyma ciepło, a rack to szuflady do przechowywania wielu węży. Porównując oferty sklepów i opisy hodowli, w redakcji zestawiamy te trzy rozwiązania według tych samych kryteriów:

Typ	Zalety	Wady	Dla kogo
Terrarium szklane	Dobra widoczność, łatwo dostępne, proste w myciu	Szybciej traci ciepło, jest ciężkie, bywa nieszczelne przy przepustach kabli	Dom, terrarium ekspozycyjne
Terrarium z PVC	Lepiej trzyma ciepło i wilgotność, jest lżejsze	Widać węża tylko przez przód, trzeba pilnować temperatury pod promiennikiem	Chłodniejsze mieszkania
Rack (system szufladowy)	Stabilne warunki, mało miejsca na wiele węży	Brak przestrzeni do wspinania i ruchu, ograniczone zachowania naturalne	Hodowcy, krótkie przetrzymywanie młodych

Czy wąż zbożowy może mieszkać w racku?

Może przez krótki czas, ale rack nie powinien być jego stałym domem. Hodowcy używają szuflad, bo łatwo w nich kontrolować temperaturę i karmić wiele młodych węży. Wąż trzymany w domu zyskuje jednak na przestrzeni, gałęziach i kilku kryjówkach. Przy jednym wężu najlepszym wyborem jest terrarium ekspozycyjne.

Poziome czy wysokie terrarium?

Poziome, ale nie płaskie. Wytyczne BMEL przewidują wysokość równą 0,75 długości ciała, więc wąż ma miejsce na gałęzie i półki. Przy wyborze sprawdź:

• Drzwi: przesuwne szyby muszą mieć zamek albo blokadę, bo wąż potrafi je przesunąć głową.
• Wentylacja: kratki powinny być dwie, nisko i wysoko, żeby powietrze się wymieniało.
• Przepusty kablowe: otwory na kable to najczęstsza droga ucieczki i trzeba je uszczelnić.
• Dno: szczelna wanna pozwala na grubszą warstwę podłoża do kopania.
• Siatka w pokrywie: musi być metalowa i mocna, a nie z cienkiego tworzywa.

Wymiary terrarium dla węża zbożowego

Wymiary terrarium dla węża zbożowego liczy się od długości jego ciała. Według niemieckiego opracowania BMEL z 1997 roku minimum to 1 × 0,5 × 0,75 długości węża (długość × szerokość × wysokość). Dorosły osobnik osiąga zwykle 90-150 cm, więc terrarium trzeba dopasować do konkretnego węża, a nie do katalogowego wymiaru ze sklepu.

Minimalne wymiary terrarium dla węży określa się jako wielokrotność długości ciała zwierzęcia. Dla węży lądowych, które się wspinają, dodaje się wysokość na gałęzie. Zasada przyjęta w: BMEL, Gutachten über Mindestanforderungen an die Haltung von Reptilien, 1997

Jak obliczyć wymiary terrarium według BMEL?

Wystarczą trzy kroki:

1. Zmierz długość węża od pyska do końca ogona, np. podczas linienia, z wylinki, albo oszacuj ją ze zdjęcia z miarką.
2. Pomnóż wynik przez 1 dla długości, przez 0,5 dla szerokości i przez 0,75 dla wysokości.
3. Zaokrąglij wymiary w górę do najbliższego rozmiaru dostępnego terrarium.
4. Jeśli wąż jeszcze rośnie, dobierz terrarium do długości, jaką osiągnie za rok.

Etap życia	Przykładowa długość	Minimum wg BMEL (dł. × szer. × wys.)
Młody wąż (pierwsze miesiące)	30 cm	30 × 15 × ok. 23 cm
Podrostek	70 cm	70 × 35 × ok. 53 cm
Dorosły, mniejszy	120 cm	120 × 60 × 90 cm
Dorosły, duży	150 cm	150 × 75 × ok. 113 cm

Wyliczenia redakcji na podstawie przelicznika BMEL (1997). To są wymiary minimalne, a nie zalecane.

Jakie wymiary dla młodego węża zbożowego?

Młody wąż do około 1. roku życia mieści się już w terrarium o długości 30-50 cm, ale dobrze znosi też większe, jeśli jest w nim dużo kryjówek. Opiekunowie wybierają jedną z dwóch dróg:

• Mały pojemnik na start: łatwo w nim kontrolować karmienie, ale za kilka miesięcy trzeba kupić większe terrarium.
• Docelowe terrarium od razu: kupujesz tylko raz, pod warunkiem że wnętrze jest gęsto zagospodarowane.
• Terrarium średnie: to kompromis na pierwszy rok, np. dla podrostka o długości 60-70 cm.
• Rack u hodowcy: tak zwykle mieszkają węże przed sprzedażą, a nie po przyjeździe do domu.

Jakie wymiary dla dorosłego węża zbożowego?

Dorosły wąż o długości 120-150 cm potrzebuje według BMEL terrarium o długości co najmniej 120-150 cm i głębokości 60-75 cm. Hodowcy zalecają wybierać większy rozmiar, gdy tylko pozwala na to miejsce w mieszkaniu. Wąż korzysta wtedy z gałęzi, a ciepła i chłodna strefa są od siebie wyraźniej oddzielone.

Czy za duże terrarium stresuje węża?

Nie, samo duże terrarium nie stresuje węża. Stresuje go pusta przestrzeń bez kryjówek. Młody wąż w dużym, pustym terrarium może czuć się odsłonięty i odmawiać pokarmu. Rozwiązaniem jest gęste wyposażenie, a nie mały pojemnik: kilka kryjówek, sztuczne rośliny, korę i gałęzie, tak żeby wąż mógł przejść przez terrarium pod osłoną. Jeśli wąż odmawia jedzenia dłużej, przeczytaj karmienie węża zbożowego.

Czy dwa węże zbożowe mogą mieszkać razem?

Nie, trzymanie dwóch węży zbożowych razem nie jest zalecane. Konkurują o kryjówki i miejsca wygrzewania, a przy karmieniu dochodzi do wypadków, gdy oba złapią tę samą mysz. Jeśli trzymasz dwa węże w jednym terrarium, trudno też zauważyć, który z nich nie je albo zwraca pokarm. Każdy wąż powinien mieć osobne terrarium z własnym termostatem.

Temperatura w terrarium węża zbożowego

Temperatura w terrarium węża zbożowego nie może być wszędzie taka sama. Wąż potrzebuje ciepłej strony do wygrzewania i chłodniejszej do odpoczynku, bo reguluje temperaturę ciała, przechodząc z miejsca na miejsce. Podręcznik weterynarii gadów Divers i Stahl (Mader’s, 2019) opisuje, że zbyt niska temperatura spowalnia trawienie i może prowadzić do zwracania pokarmu.

Strefa ciepła i strefa chłodna – jakie wartości?

W poradnikach terrarystycznych dla Pantherophis guttatus strefa ciepła ma zwykle około 28-32°C przy podłożu, a strefa chłodna około 22-26°C. Mierz temperaturę tam, gdzie leży wąż, a nie w powietrzu pod pokrywą. Tak wygląda rozmieszczenie w praktyce:

1. Źródło ciepła umieść w jednym końcu terrarium, pod jedną z kryjówek.
2. Drugą kryjówkę postaw w przeciwnym, chłodnym końcu.
3. Termometr cyfrowy z sondą połóż na podłożu w strefie ciepłej, a drugi w chłodnej.
4. Sondę termostatu przymocuj w miejscu wygrzewania, a nie przy ścianie.
5. Przez 2-3 dni przed przyjazdem węża sprawdzaj odczyty rano i wieczorem.

Ogrzewanie: mata, kabel czy promiennik – co wybrać?

Każde z trzech źródeł ciepła się sprawdza, jeśli jest podłączone do termostatu. Różnią się sposobem grzania i ryzykiem poparzeń:

Źródło ciepła	Jak grzeje	Na co uważać
Mata grzewcza	Od spodu lub z boku, punktowo	Termostat z sondą przy macie, mata pod 1/3 dna
Kabel grzewczy	Pod podłożem lub pod dnem, w pasie	Kabel nie może się krzyżować ani leżeć bezpośrednio pod wężem bez osłony
Promiennik ceramiczny	Z góry, bez światła	Musi być w metalowym koszu, bo wąż się owija i parzy
Żarówka grzewcza	Z góry, ze światłem	Wymaga kosza, może wysuszać powietrze, nie świeci w nocy

Oparzenia termiczne u węży najczęściej powoduje niezabezpieczone lub nieregulowane źródło ciepła. Gady nie zawsze odsuwają się od zbyt gorącej powierzchni. Na podstawie: Divers S.J., Stahl S.J., Mader’s Reptile and Amphibian Medicine and Surgery, 3rd ed., Elsevier, 2019

Czy wąż zbożowy potrzebuje lampy?

Nie zawsze, bo może go ogrzewać mata albo kabel. Lampa daje jednak miejsce do wygrzewania od góry i wyraźny cykl dnia i nocy. Baines i współautorzy (2016) zaliczają gatunki aktywne o zmierzchu do niskich stref Fergusona, czyli stref ekspozycji na UVB. Dla takich gatunków coraz częściej zaleca się słabe źródło UVB z miejscem w cieniu, do którego wąż może się schować.

Temperatura nocą i zimowanie – czy brumacja jest konieczna?

W nocy temperatura może spaść o kilka stopni, zwykle do około 20-22°C, i dla zdrowego węża jest to naturalne. Brumacja, czyli zimowy spoczynek, nie jest konieczna dla węża trzymanego w domu. Hodowcy przeprowadzają ją głównie przed rozmnażaniem. Jeśli rozważasz zimowanie, pamiętaj o kilku warunkach:

• Brumacja dotyczy wyłącznie dorosłych, zdrowych węży z dobrą kondycją.
• Przed zimowaniem wąż musi opróżnić przewód pokarmowy, więc przerwa w karmieniu jest obowiązkowa.
• Temperaturę obniża się stopniowo, a nie z dnia na dzień.
• Młodych, chudych i świeżo przywiezionych węży się nie zimuje.
• Przed pierwszym zimowaniem skonsultuj plan z lekarzem weterynarii, który zajmuje się gadami.

Kiedy jechać do lekarza weterynarii?

Objawy wymienione niżej mogą wynikać z błędów w temperaturze, ale mogą też świadczyć o chorobie. Nie lecz węża samodzielnie. Jedź do lekarza weterynarii od gadów, gdy zauważysz:

• zwracanie pokarmu (regurgitację), szczególnie jeśli powtarza się po kolejnym karmieniu,
• apatię i leżenie w jednym miejscu przez kilka dni, także w ciepłej strefie,
• zaczerwienienia, pęcherze albo ciemne plamy na brzuchu, które mogą oznaczać oparzenie,
• oddychanie z otwartym pyskiem, świszczenie albo wydzielinę z nozdrzy,
• chudnięcie i wyraźnie widoczny kręgosłup,
• resztki wylinki na oczach albo pierścienie starej skóry na ogonie po linieniu.

Materiał informacyjny, nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii.

Wyposażenie terrarium węża zbożowego

Wyposażenie terrarium węża zbożowego to przede wszystkim co najmniej dwie kryjówki (ciepła i chłodna), bezpieczne podłoże, miska z wodą, w której wąż się zmieści, oraz zamki na drzwiach. Divers i Stahl (2019) wiążą wiele problemów zdrowotnych gadów z warunkami utrzymania, dlatego każdy element ma konkretne zadanie, a nie tylko wygląda dobrze.

Jakie podłoże i kryjówki dla węża zbożowego?

Najczęściej stosuje się zrębki osikowe albo mieszanki ziemne, w których wąż może kopać. Unikaj cedru i aromatycznej sosny, bo zawarte w nich olejki drażnią drogi oddechowe. Lista podstawowego wyposażenia:

• Kryjówka ciepła: stoi nad matą lub pod promiennikiem i ma rozmiar, w którym wąż dotyka ścianek.
• Kryjówka chłodna: stoi w przeciwnym końcu i jest taka sama jak ciepła, żeby wąż nie musiał wybierać między schronieniem a temperaturą.
• Podłoże: warstwa kilku centymetrów pozwala na kopanie i łatwo się ją sprząta punktowo.
• Miska z wodą: ciężka, stabilna i na tyle duża, żeby wąż mógł się w niej zanurzyć.
• Gałęzie i półki: wykorzystują wysokość terrarium i dają wężowi ruch.
• Sztuczne rośliny: zasłaniają przejścia, co jest szczególnie ważne dla młodych węży.

Wilgotność i kryjówka do linienia – co zrobić?

Zwykle wystarcza umiarkowana wilgotność, w poradnikach najczęściej około 40-60%. Przed linieniem dodaj kryjówkę wilgotną, czyli pudełko z otworem i wilgotnym mchem torfowcem. Oczy węża mętnieją na kilka dni przed zrzuceniem skóry. To dobry moment, żeby sprawdzić, czy mech jest wilgotny. Jeśli wylinka schodzi w kawałkach, zajrzyj do tekstu linienie węża – problemy.

Zabezpieczenie przed ucieczką – jak to zrobić?

Uszczelnij każdy otwór szerszy niż głowa węża i zamknij drzwi na zamek. Węże zbożowe słyną z ucieczek. Hodowcy wskazują, że najczęstszą drogą są szczeliny przy przepustach kablowych i niedomknięte szyby. Sprawdź:

1. czy na drzwiach przesuwnych jest zamek albo blokada szyb,
2. czy przepusty kablowe są zaklejone pianką albo zaślepką z otworem na sam kabel,
3. czy siatka w pokrywie jest przykręcona i nie odgina się na rogach,
4. czy pokrywa nie unosi się pod naciskiem od środka,
5. czy po karmieniu i sprzątaniu zawsze zamykasz terrarium.

Z czego składa się koszt terrarium i węża?

Koszt składa się z zakupu węża, terrarium, ogrzewania z termostatem, oświetlenia, wyposażenia oraz stałych wydatków: karmy, prądu, podłoża i wizyt u lekarza weterynarii. Sam wąż według poradnika sklepu GadziSklep.pl kosztuje od kilkuset zł do nawet 1500 zł, zależnie od wieku, płci i odmiany (ceny sprawdzone we wrześniu 2026 r.). Na koszt sprzętu wpływają:

• rozmiar terrarium i materiał, z którego jest wykonane (szkło, PVC),
• rodzaj termostatu, bo termostat z regulacją dnia i nocy kosztuje więcej niż prosty włącznik,
• dodatkowa lampa UVB i jej oprawa,
• zużycie prądu, które zależy od temperatury w mieszkaniu zimą,
• wymiana podłoża i koszt karmy mrożonej.

Jak przygotować terrarium przed przyjazdem węża?

Terrarium uruchom co najmniej kilka dni przed przyjazdem węża, żeby sprawdzić, czy temperatura jest stabilna, a termostat działa. Ten test pozwala zauważyć błędy, zanim zapłaci za nie zwierzę. Kolejność prac jest prosta i odpowiada zasadom z wytycznych BMEL oraz literatury weterynaryjnej.

Jakie kroki wykonać w pierwszym tygodniu?

1. Umyj terrarium bez detergentów zapachowych i dokładnie je wysusz.
2. Zamontuj matę albo kabel grzewczy i podłącz je do termostatu.
3. Wsyp podłoże, ustaw kryjówki, miskę z wodą i gałęzie.
4. Przez 2-3 dni mierz temperaturę w obu strefach.
5. Uszczelnij przepusty kablowe i sprawdź zamki.
6. Wpuść węża i nie karm go przez pierwsze dni, dopóki się nie zaaklimatyzuje.

Dla kogo wąż zbożowy nie jest dobrym wyborem?

Fraza „wąż zbożowy dla początkujących” pojawia się często i ma podstawy, bo to spokojny, niejadowity gatunek. Nie jest to jednak zwierzę dla każdego:

• dla osób, które nie chcą karmić węża mrożonymi gryzoniami,
• dla domu, w którym nie da się zapewnić miejsca na terrarium o długości ponad metra,
• dla osób szukających zwierzęcia do częstego noszenia na rękach,
• dla kogoś, kto nie planuje opieki na wiele lat, bo węże zbożowe żyją długo, często kilkanaście lat,
• dla gospodarstwa bez dostępu do lekarza weterynarii, który przyjmuje gady.

Wąż zbożowy a przepisy w Polsce

Wąż zbożowy jest niejadowity i nie należy do grup gatunków wymienionych w polskim rozporządzeniu o zwierzętach niebezpiecznych (Dz.U. 2011 nr 173 poz. 1037). Status CITES sprawdzisz w bazie Species+, a status gatunku inwazyjnego na unijnej liście IAS. Od tych dwóch informacji zależy, czy potrzebujesz dokumentów i rejestracji w starostwie.

Czy wąż zbożowy jest objęty CITES?

Pantherophis guttatus nie jest kojarzony z załącznikami CITES. Listy mogą się jednak zmieniać, więc przed zakupem sprawdź aktualny status w bazie CITES Species+. Wpisz tam nazwę łacińską, a nie polską, i zwróć uwagę na zakładkę dotyczącą przepisów Unii Europejskiej.

Czy wąż zbożowy wymaga rejestracji w starostwie?

To zależy od statusu CITES. Obowiązek rejestracji w starostwie wynika z ustawy o ochronie przyrody i dotyczy gatunków z określonych załączników przepisów CITES i UE. Jeśli Species+ nie wskazuje listingu, rejestracja co do zasady nie jest wymagana. W razie wątpliwości zadzwoń do wydziału ochrony środowiska w swoim starostwie. Przepisy weryfikowaliśmy we wrześniu 2026 r.

Czy wąż zbożowy jest na liście zwierząt niebezpiecznych?

Nie. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 3 sierpnia 2011 r., wydane na podstawie art. 73 ustawy o ochronie przyrody, obejmuje m.in. wielkie koty i wybrane naczelne. Gatunek niejadowity, taki jak wąż zbożowy, nie należy do objętych nim grup. Listę kategorii I i II omawiamy w tekście zwierzęta niebezpieczne – lista w Polsce. Jeśli chodzi o unijną listę gatunków inwazyjnych (rozporządzenie UE nr 1143/2014), aktualny wykaz sprawdzisz na stronach GDOŚ.

Jakie dokumenty zachować przy zakupie?

• Dowód zakupu z nazwą gatunku po łacinie i datą.
• Dane sprzedawcy: hodowli, sklepu albo osoby prywatnej.
• Informację o dacie wyklucia i o tym, czym wąż był karmiony.
• Odmianę barwną, jeśli wpływała na cenę.
• Dokumenty, które sprzedawca przekazał przy wysyłce lub przewozie.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie wymiary terrarium dla dorosłego węża zbożowego?

Według wytycznych BMEL (1997) minimum to 1 × 0,5 × 0,75 długości ciała węża. Dla węża o długości 120 cm oznacza to terrarium 120 × 60 × 90 cm. Większe terrarium z gęstym wyposażeniem jest lepsze niż minimalne.

Jaka temperatura dla węża zbożowego?

W poradnikach terrarystycznych strefa ciepła ma zwykle około 28-32°C przy podłożu, a strefa chłodna około 22-26°C. Wąż sam wybiera miejsce, więc gradient temperatur jest ważniejszy niż jedna liczba. Każde źródło ciepła podłącz do termostatu i sprawdzaj odczyty termometrem z sondą.

Czy wąż zbożowy potrzebuje lampy?

Nie musi jej mieć, bo może go ogrzewać mata albo kabel. Lampa daje jednak miejsce do wygrzewania i cykl dnia, a Baines i współautorzy (2016) zalecają dla takich gatunków słabe UVB. Lampę i promiennik ceramiczny zawsze osłaniaj metalowym koszem.

Czy młody wąż zbożowy może mieszkać w dużym terrarium?

Tak, jeśli terrarium jest gęsto wyposażone w kryjówki, rośliny i korę. Młode węże w pustej przestrzeni czują się odsłonięte i mogą odmawiać pokarmu. Problemem nie jest wielkość terrarium, tylko brak kryjówek.

Czy dwa węże zbożowe mogą mieszkać razem?

Nie jest to zalecane. Węże konkurują o kryjówki i miejsca wygrzewania, a przy karmieniu mogą złapać tę samą ofiarę. Każdy wąż powinien mieć osobne terrarium.

Czy wąż zbożowy jest objęty CITES?

Pantherophis guttatus nie jest kojarzony z załącznikami CITES, ale aktualny status sprawdź przed zakupem w bazie Species+. Zachowaj dowód zakupu z nazwą łacińską gatunku. W razie wątpliwości zapytaj w starostwie.

Czy trzeba zimować węża zbożowego?

Nie, brumacja nie jest konieczna dla węża trzymanego w domu. Hodowcy stosują ją głównie przed rozmnażaniem i tylko u zdrowych, dorosłych osobników. Młodych i chudych węży się nie zimuje.

Jakie podłoże dla węża zbożowego?

Najczęściej stosuje się zrębki osikowe albo mieszanki ziemne, w których wąż może kopać. Unikaj cedru i aromatycznej sosny, bo ich olejki drażnią drogi oddechowe. Zabrudzenia usuwaj na bieżąco, a całe podłoże wymieniaj regularnie.

Więcej o doborze zbiornika dla innych gatunków przeczytasz w tekście terrarium dla węża – poradnik ogólny.

Źródła i literatura

1. Divers S.J., Stahl S.J. (red.), Mader’s Reptile and Amphibian Medicine and Surgery, 3rd ed., Elsevier, 2019.
2. BMEL – Gutachten über Mindestanforderungen an die Haltung von Reptilien, Bundesministerium für Ernährung und Landwirtschaft, 1997.
3. Baines F. i in., How much UV-B does my reptile need? The UV-Tool, a guide to the selection of UV lighting for reptiles and amphibians in captivity, Journal of Zoo and Aquarium Research 4(1), 2016.
4. CITES Species+ – baza statusu gatunków.
5. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 3 sierpnia 2011 r. w sprawie gatunków zwierząt niebezpiecznych dla życia i zdrowia ludzi (Dz.U. 2011 nr 173 poz. 1037) – ISAP.
6. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014 w sprawie inwazyjnych gatunków obcych.
7. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska – gatunki obce i inwazyjne.
8. GadziSklep.pl – poradnik o wężu zbożowym (ceny sprawdzone we wrześniu 2026 r.).