Żółw stepowy: wymagania, dokumenty i koszty

Żółw stepowy (Testudo horsfieldii) to mały, roślinożerny żółw lądowy z Azji Środkowej. Dorosły osobnik ma zwykle 15-20 cm karapaksu. Potrzebuje otwartego terrarium z co najmniej 15 cm podłoża do kopania, lampy UVB, punktu grzewczego około 35°C i zimowania. W UE żółw stepowy należy do załącznika B rozporządzenia (WE) 338/97, więc trzeba mieć dokument legalnego pochodzenia i zgłosić zwierzę do rejestru prowadzonego przez starostę.

Czym jest żółw stepowy (Testudo horsfieldii)?

Żółw stepowy to lądowy żółw z rodziny żółwi lądowych (Testudinidae) pochodzący ze stepów i półpustyń Azji Środkowej. Ma okrągły, spłaszczony pancerz i po cztery pazury na przednich kończynach. Intensywnie kopie nory, a w naturze przez większą część roku odpoczywa pod ziemią. Konwencja waszyngtońska obejmuje go załącznikiem II CITES (źródło: Species+, UNEP-WCMC).

Porównując ogłoszenia, w redakcji najczęściej widzimy żółwia stepowego jako „żółwia na start”. Tymczasem to zwierzę ruchliwe, uparte i świetnie kopiące, a nie ozdoba na parapet. Jeśli ktoś szuka zwierzęcia do oglądania w szklanym pudełku, lepiej od razu z niego zrezygnować.

Skąd pochodzi żółw stepowy?

Żółw stepowy żyje w Azji Środkowej: od okolic Morza Kaspijskiego przez Kazachstan, Uzbekistan i Turkmenistan po Afganistan, Pakistan i zachodnie Chiny. Tamtejszy klimat ma dużą amplitudę temperatur:

• Lato jest krótkie, gorące i suche, więc w najgorętszym okresie żółwie przechodzą estywację, czyli letni spoczynek w norze.
• Zima jest długa i mroźna, dlatego w naturze hibernacja trwa kilka miesięcy.
• Wiosenny okres aktywności trwa krótko. Wtedy żółwie żerują, rosną i rozmnażają się.
• Nory mogą mieć długość ponad metra i chronią przed upałem, mrozem i suchym powietrzem.
• Roślinność stepowa jest uboga w cukry i bogata we włókno, co przekłada się bezpośrednio na zalecaną dietę w domu.

Czerwona Lista IUCN (IUCN Red List) klasyfikuje gatunek jako narażony (Vulnerable). Przyczyną jest przede wszystkim masowy odłów na handel prowadzony przez dziesięciolecia.

Dlaczego żółw stepowy ma kilka nazw?

Gatunek opisał John Edward Gray w 1844 roku, a nazwa upamiętnia amerykańskiego przyrodnika Thomasa Horsfielda. W literaturze i ogłoszeniach spotkasz trzy warianty:

• Testudo horsfieldii to nazwa używana w Species+ i w unijnych aktach prawnych.
• Agrionemys horsfieldii to synonim z czasów, gdy gatunek wydzielano do osobnego rodzaju. Wciąż pojawia się w części publikacji i na forach.
• Żółw rosyjski to potoczna nazwa handlowa, popularna zwłaszcza w krajach anglojęzycznych (Russian tortoise).
• Żółw środkowoazjatycki to nazwa opisowa, która oznacza ten sam gatunek.

Żółw stepowy: wielkość, wygląd i płeć

Żółw stepowy należy do mniejszych żółwi lądowych trzymanych w domach. Według literatury herpetologicznej dorosłe osobniki osiągają zwykle 15-20 cm długości karapaksu, a samice są przeciętnie większe od samców. Najpewniejszą cechą rozpoznawczą są cztery pazury na przednich łapach, podczas gdy większość gatunków z rodzaju Testudo ma ich pięć.

Jak duży rośnie żółw stepowy?

Dorosły żółw stepowy ma zazwyczaj 15-20 cm pancerza. Samce często kończą wzrost przy dolnej granicy tego zakresu. Tempo wzrostu zależy od diety i temperatury. Żółwie karmione zbyt obficie i zbyt białkowo rosną szybciej, ale częściej mają zniekształcony pancerz. Ile lat żyje ten gatunek, opisujemy osobno w tekście ile żyje żółw stepowy. Terrarium planuj od razu pod dorosłe zwierzę.

Jak rozpoznać płeć żółwia stepowego?

Płeć da się ocenić dopiero u osobników z pancerzem dłuższym niż około 10-12 cm. Maluchy z ogłoszeń zwykle są „nieoznaczone”. Hodowcy zwracają uwagę na kilka cech:

• Ogon: samiec ma dłuższy i grubszy, zakończony wyraźnym rogowym kolcem, a samica krótki.
• Otwór kloaki: u samca leży dalej od krawędzi pancerza, bliżej końca ogona.
• Plastron, czyli dolna część pancerza: u samca bywa lekko wklęsły, u samicy płaski.
• Wielkość dorosłego osobnika: samice są zwykle większe i szersze.
• Zachowanie: dojrzałe samce bywają natarczywe wobec samic, dlatego w małym terrarium nie trzyma się dwóch samców razem.

Terrarium dla żółwia stepowego: wymiary i podłoże do kopania

Terrarium dla żółwia stepowego najlepiej zrobić jako otwarty stół żółwiowy, a nie szklane akwarium. Hodowcy przyjmują, że dłuższy bok powinien mieć co najmniej 8-10 długości karapaksu dorosłego żółwia, a podłoże co najmniej 15 cm głębokości. Szkło zatrzymuje wilgoć i ciepło, a żółw nie rozumie przezroczystych ścian i godzinami w nie napiera.

Jakie terrarium dla żółwia stepowego?

Najpierw policz wymiary, potem wybierz konstrukcję. Kolejność jest prosta:

1. Zmierz planowaną długość dorosłego żółwia. Dla bezpieczeństwa przyjmij 20 cm.
2. Pomnóż ją przez 8-10, żeby uzyskać minimalną długość stołu. Dla 20 cm wychodzi 160-200 cm.
3. Szerokość przyjmij jako mniej więcej połowę długości.
4. Ścianki zrób nieprzezroczyste i na tyle wysokie, żeby żółw nie wspiął się po kryjówce albo kamieniu.
5. Zaplanuj trzy strefy: ciepłą pod lampą, chłodną i kryjówkę z wilgotniejszym podłożem.
6. Dodaj płaski kamień pod karmę, który przy okazji ściera pazury, oraz płytką miskę z wodą.

W ogłoszeniach z używanym sprzętem ciągle powtarzają się dwa błędy: za małe szklane akwarium i trociny albo ściółka dla gryzoni jako podłoże.

Podłoże do kopania i nory

Dobre podłoże pozwala zbudować norę, która się nie zawala. Najczęściej stosuje się:

• Ziemię ogrodową bez nawozów zmieszaną z piaskiem, zwykle w proporcji około 2:1.
• Włókno kokosowe jako dodatek, który trzyma wilgoć w dolnej warstwie.
• Warstwę głębszą w kryjówce, nawet 20-25 cm, gdzie żółw kopie najchętniej.
• Brak trocin, kolb kukurydzianych i żwiru, bo grożą zatkaniem przewodu pokarmowego i nie trzymają kształtu nory.
• Wymianę zabrudzonej warstwy wierzchniej co kilka dni zamiast rzadkiego czyszczenia całości.

Wybieg letni odporny na podkopy

Od późnej wiosny do wczesnej jesieni żółw stepowy korzysta z wybiegu na zewnątrz. Słońce daje więcej UVB niż jakakolwiek lampa. Ten gatunek to jednak mistrz ucieczek:

• Ogrodzenie wkop w ziemię na co najmniej 30 cm albo połóż pod spodem siatkę.
• Rogi zabezpiecz od góry listwą, bo żółwie wspinają się właśnie w narożnikach.
• Przykryj wybieg siatką, która chroni przed srokami, wronami, kotami i psami.
• Zapewnij cień i domek, bo w upale żółw musi mieć gdzie się schłodzić.
• Usuń z wybiegu rośliny trujące. Ich listę znajdziesz niżej.

Temperatura, UVB i wilgotność dla żółwia stepowego

Temperatura dla żółwia stepowego w terrarium powinna tworzyć gradient: około 35°C w punkcie grzewczym, 22-26°C w chłodnej części i spadek nocą do około 18°C. Lampa UVB świeci przez cały dzień aktywności, zwykle 12-14 godzin, a grzanie reguluje termostat. Te zasady powtarza podręcznik Mader’s Reptile and Amphibian Medicine and Surgery (Divers, Stahl, 2019) w części o chowie żółwi lądowych.

Jaka temperatura dla żółwia stepowego?

Punkt grzewczy ma mieć około 35°C, mierzone na wysokości pancerza, a nie przy lampie. Ustawienia w praktyce:

• Punkt grzewczy: 32-35°C pod żarówką grzewczą lub halogenem.
• Strefa chłodna: 22-26°C, żeby żółw mógł sam regulować temperaturę ciała.
• Noc: grzanie wyłączone albo zredukowane, około 16-18°C.
• Termostat: obowiązkowy, bo lampy bez regulacji potrafią przegrzać mały stół.
• Termometr z sondą po obu stronach terrarium. Pomiary sprawdzaj codziennie, a nie „na oko”.

Lampa UVB: jaka i jak często wymieniać?

Źródło UVB wymień w terminie, który podaje producent. Przy świetlówkach T5 HO jest to zwykle co 12 miesięcy, choć lampa nadal świeci. Promieniowanie UVB słabnie niewidocznie dla oka, a bez niego żółw nie wytworzy witaminy D3 i nie przyswoi wapnia. Do wyboru masz świetlówki T5 z odbłyśnikiem albo lampy metalohalogenkowe łączące UVB i ciepło. Szyba i zwykła siatka przepuszczają UVB słabo lub wcale, więc lampa musi świecić bezpośrednio na żółwia.

Wilgotność: dlaczego mokra kryjówka?

Powietrze w terrarium ma być suche, ale kryjówka powinna mieć lekko wilgotne podłoże. Młode żółwie trzymane w zupełnie suchych warunkach częściej mają piramidyzację, czyli garbienie się tarcz pancerza. Wystarczy kilka zasad:

• Zwilżaj dolną warstwę podłoża w kryjówce, a nie całe terrarium.
• Postaw płytką miskę z wodą, do której żółw może wejść.
• Kąp żółwia w letniej wodzie do połowy pancerza. Hodowcy zalecają to zwłaszcza młodym osobnikom.
• Unikaj mokrej ziemi na całej powierzchni, bo sprzyja grzybicom i infekcjom dróg oddechowych.

Co je żółw stepowy?

Żółw stepowy jest roślinożercą. Jego dieta powinna się składać głównie z dzikich chwastów, ziół i siana, czyli pokarmu bogatego we włókno i ubogiego w cukry oraz białko. Owoce, pieczywo, nabiał i mięso szkodzą jego układowi pokarmowemu. Do diety dochodzi stały dostęp do źródła wapnia, najczęściej kości mątwy (sepii).

Lista roślin bezpiecznych i zakazanych

Najlepszy jadłospis rośnie na łące za domem, z dala od ulic i oprysków. Najczęściej polecane rośliny to:

• Mniszek lekarski, czyli liście i kwiaty. To podstawa wiosennej i letniej diety.
• Babka lancetowata i babka zwyczajna, które są łatwo dostępne i bogate we włókno.
• Koniczyna w umiarkowanej ilości.
• Malwa i ślaz, czyli liście i kwiaty.
• Siano łąkowe, które powinno być dostępne w terrarium przez cały rok.

Rośliny, których żółw nie powinien dostawać albo powinien dostawać tylko marginalnie:

• Rośliny ozdobne trujące, takie jak konwalia, naparstnica, rododendron, oleander i bluszcz. Jeśli rosną w ogrodzie, nie mogą trafić na wybieg.
• Owoce, łącznie z pomidorem, bo zawierają dużo cukru i zaburzają florę jelitową.
• Pieczywo, nabiał i karma dla psów lub kotów, bo nie pasują do przewodu pokarmowego roślinożercy.
• Szpinak i szczaw w dużych ilościach, bo zawierają szczawiany wiążące wapń.

Czy żółw stepowy może jeść sałatę?

Tak, ale tylko jako dodatek. Sałata lodowa to w praktyce woda z niewielką ilością włókna. Rzymska, radicchio i endywia są lepsze, jednak żadna z nich nie zastąpi chwastów i siana. Zimą, gdy żółw nie hibernuje, sałaty mogą być bazą diety, uzupełnioną suszonymi ziołami.

Wapń i sepia

Kość mątwy powinna leżeć w terrarium przez cały czas, bo żółw sam dawkuje sobie wapń. Preparaty wapniowe i witaminowe podaje się według zaleceń lekarza weterynarii od gadów. Nadmiar witaminy D3 szkodzi tak samo jak jej niedobór.

Hibernacja żółwia stepowego

Hibernacja żółwia stepowego to naturalny element cyklu życiowego tego gatunku. W stepach Azji Środkowej trwa kilka miesięcy. Zdrowego dorosłego żółwia w domu także się zimuje, zwykle w stałej temperaturze około 4-6°C. Wcześniej konieczne jest badanie u lekarza weterynarii specjalizującego się w gadach. Zasady zimowania żółwi lądowych omawia m.in. podręcznik Mader’s Reptile and Amphibian Medicine and Surgery (2019).

Czy żółw stepowy musi zimować?

To zależy od stanu zdrowia. Zdrowe dorosłe osobniki zwykle się zimuje, bo spoczynek reguluje ich cykl hormonalny i rozrodczy. Nie hibernuje się natomiast:

• żółwi świeżo kupionych, przed kwarantanną i badaniem kału,
• osobników z objawami choroby, np. katarem albo biegunką,
• żółwi wyraźnie wychudzonych lub z niedowagą,
• zwierząt po niedawnym leczeniu, chyba że lekarz zdecyduje inaczej,
• maluchów, jeśli lekarz zaleci krótsze zimowanie albo jego pominięcie.

Jak długo hibernuje żółw stepowy?

W domu żółw stepowy zimuje zwykle od kilku tygodni do około 3 miesięcy. Młode osobniki śpią krócej niż dorosłe. Długość zimowania ustala się z lekarzem weterynarii. Przygotowanie wygląda tak:

1. Zrób badanie kontrolne i badanie kału około 4-6 tygodni przed planowanym zimowaniem.
2. Stopniowo skracaj czas oświetlenia i obniżaj temperaturę przez 2-3 tygodnie.
3. Przestań karmić żółwia na tyle wcześnie, żeby opróżnił jelita. Kąpiele w tym czasie trwają dalej.
4. Umieść żółwia w pudełku z podłożem w miejscu o stałej temperaturze. Hodowcy często używają osobnej lodówki z termometrem.
5. Waż żółwia co tydzień i zapisuj wyniki.

Kiedy przerwać hibernację?

Hibernację przerywa się, gdy żółw wyraźnie traci masę, oddał mocz, ma objawy choroby albo temperatura w miejscu zimowania wyszła poza bezpieczny zakres. Hodowcy zwykle przyjmują, że ubytek masy nie powinien przekraczać około 1% na miesiąc. Wybudzonego żółwia stopniowo ogrzewa się i kąpie. Jeśli nie zacznie jeść w ciągu kilku dni, jedź do lekarza weterynarii.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii specjalizującym się w gadach.

Żółw stepowy a dokumenty: aneks B i rejestracja u starosty

Żółw stepowy figuruje w załączniku II CITES, a w Unii Europejskiej w załączniku B rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97. Nie potrzebuje świadectwa UE (tzw. „CITES-u”) takiego jak gatunki z aneksu A. Posiadacz musi jednak mieć dokument potwierdzający legalne pochodzenie i zgłosić żółwia do rejestru prowadzonego przez starostę (art. 64 ustawy o ochronie przyrody z 2004 r.).

Streszczenie przepisu: kto posiada zwierzę z gatunku wymienionego w załączniku A lub B rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97, zgłasza je do rejestru prowadzonego przez starostę właściwego dla miejsca przetrzymywania zwierzęcia. Art. 64 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

Czy żółw stepowy musi mieć CITES?

Nie w znaczeniu świadectwa UE, ale tak w znaczeniu ochrony. Gatunek jest objęty konwencją CITES (załącznik II) i unijnym aneksem B. Aktualny status sprawdzisz w bazie Species+ prowadzonej przez UNEP-WCMC. Przed zakupem warto do niej zajrzeć, bo załączniki bywają zmieniane.

Species+ podaje dla Testudo horsfieldii dwie informacje: gatunek jest w załączniku II CITES, a w prawie UE w załączniku B. Species+, UNEP-WCMC, stan w 2026 r.

Jaki dokument dostać od sprzedawcy?

Od sprzedawcy potrzebujesz dokumentu, z którego jasno wynika, skąd pochodzi zwierzę. Szczegóły różnią się między starostwami, ale zwykle chodzi o:

• Umowę sprzedaży lub fakturę z pełnymi danymi sprzedawcy, datą i nazwą łacińską gatunku.
• Dokument urodzenia w hodowli z datą wyklucia i danymi rodziców, jeśli hodowca je udostępnia.
• Kopię potwierdzenia rejestracji rodziców albo numer z rejestru hodowcy.
• Dokumentację fotograficzną karapaksu i plastronu. Część starostw prosi o zdjęcia do identyfikacji.
• Dokumenty importowe, jeśli żółw przyjechał spoza UE.

Żółw z giełdy „bez papierów” to realny problem. Rejestracja może się przeciągnąć, a przy późniejszej sprzedaży lub oddaniu zwierzęcia nie da się wykazać legalnego pochodzenia.

Zgłoszenie do rejestru krok po kroku

Zgłoszenie składasz w starostwie powiatowym, a w miastach na prawach powiatu w urzędzie miasta. Ustawa przewiduje na to 30 dni od wejścia w posiadanie lub wyklucia się zwierzęcia. Szczegóły więcej opisujemy w tekście rejestracja zwierząt CITES u starosty.

1. Pobierz formularz zgłoszenia z BIP starostwa albo odbierz go w wydziale ochrony środowiska.
2. Wpisz gatunek, liczbę zwierząt, płeć (jeśli znana), datę nabycia i miejsce przetrzymywania.
3. Dołącz kopię dokumentu pochodzenia.
4. Złóż zgłoszenie osobiście, pocztą lub przez ePUAP, jeśli starostwo na to pozwala.
5. Zachowaj potwierdzenie złożenia razem z dokumentami żółwia.
6. Zgłaszaj też zbycie, śmierć, ucieczkę i rozmnożenie żółwia. Termin potwierdź w swoim starostwie.

To materiał informacyjny. Nie zastępuje porady prawnej ani wyjaśnień właściwego starostwa.

Ile kosztuje żółw stepowy i jego utrzymanie?

Żółw stepowy kosztuje więcej przez sprzęt niż przez samo zwierzę. Największy wydatek jednorazowy to zestaw startowy: stół lub terrarium, lampa UVB, grzanie i termostat. Co roku dochodzą prąd, wymiana UVB i wizyta u lekarza weterynarii od gadów. Nie mamy zweryfikowanych cen żółwia stepowego z dokumentami, dlatego nie podajemy kwot. Poniżej pokazujemy, z czego składa się koszt i jak go policzyć.

Koszt startowy: terrarium, lampy, termostat

Tabela zbiera pozycje, które trzeba uwzględnić w budżecie, i czynniki, od których zależy ich cena.

Pozycja	Rodzaj kosztu	Od czego zależy cena
Żółw stepowy	Jednorazowy	Wiek, płeć, pochodzenie z hodowli, kompletność dokumentów
Stół żółwiowy lub terrarium	Jednorazowy	Wymiary (8-10 długości karapaksu), materiał, samodzielna budowa
Lampa UVB z oprawą	Jednorazowy plus wymiana źródła	Typ (T5 HO albo metalohalogenek), długość, odbłyśnik
Punkt grzewczy	Jednorazowy plus żarówki	Moc i typ żarówki, osłona
Termostat i termometry	Jednorazowy	Regulacja włącz/wyłącz albo ściemniająca, liczba sond
Podłoże, kryjówki, miski, sepia	Jednorazowy i okresowy	Objętość podłoża, częstotliwość wymiany
Wybieg letni	Jednorazowy	Powierzchnia, wkopana siatka, zadaszenie

Ile kosztuje prąd dla żółwia stepowego?

Lampa o mocy 100 W włączona na 12 godzin dziennie zużywa 1,2 kWh na dobę, czyli około 36 kWh w miesiącu. Swój koszt policzysz w trzech krokach:

1. Zsumuj moc wszystkich urządzeń w watach, np. UVB i żarówkę grzewczą.
2. Pomnóż sumę przez liczbę godzin pracy dziennie i przez 30 dni, a wynik podziel przez 1000, żeby dostać kWh.
3. Pomnóż wynik przez cenę 1 kWh z rachunku od swojego sprzedawcy prądu.

Termostat zmniejsza rzeczywiste zużycie, bo wyłącza grzanie, gdy terrarium jest już ciepłe. W czasie hibernacji lampy są wyłączone, ale jeśli zimujesz żółwia w osobnej lodówce, doliczasz jej prąd.

Koszty roczne i ukryte

Poza prądem trzeba zaplanować:

• Wymianę źródła UVB, zwykle raz w roku albo według zaleceń producenta.
• Badanie kału po zakupie i przed każdą hibernacją, bo pasożyty wewnętrzne są częste.
• Wizytę kontrolną u lekarza weterynarii od gadów przed zimowaniem.
• Leczenie, gdy żółw zachoruje. Tego kosztu nie da się przewidzieć, a gabinety egzotyczne są rzadsze niż zwykłe lecznice.
• Kwarantannę, jeśli dokupujesz drugiego żółwia, czyli osobny zestaw na kilka tygodni.

Choroby żółwia stepowego i objawy alarmowe

Choroby żółwia stepowego w domu wynikają najczęściej z błędów w chowie: za niskiej temperatury, braku UVB, złej diety i zimowania chorego zwierzęcia. Podręcznik Mader’s Reptile and Amphibian Medicine and Surgery (Divers, Stahl, 2019) wymienia wśród częstych problemów żółwi lądowych infekcje dróg oddechowych, metaboliczną chorobę kości i pasożyty wewnętrzne. Więcej o tym piszemy w tekście choroby gadów.

Jak poznać, że żółw stepowy jest chory?

Zmiany w zachowaniu pojawiają się zwykle przed wyraźnymi objawami. Żółw dłużej siedzi w kryjówce, nie wygrzewa się, je mniej niż zwykle albo traci masę między ważeniami. Właśnie dlatego ważenie raz w tygodniu to jeden z najprostszych sposobów kontroli. Nie próbuj leczyć żółwia samodzielnie preparatami z internetu.

Pasożyty po zakupie

Po zakupie trzeba zrobić badanie kału, nawet jeśli żółw wygląda zdrowo. Dotyczy to zwłaszcza zwierząt z giełd i nieznanych źródeł. Pasożyty wewnętrzne, np. owsiki, często nie dają objawów aż do osłabienia żółwia. Lek i dawkę dobiera wyłącznie lekarz weterynarii na podstawie wyniku badania.

Objawy, przy których trzeba jechać do lekarza weterynarii

Z żółwiem jedź do lekarza weterynarii, który leczy gady, gdy zauważysz:

• wydzielinę z nosa, bańki przy nozdrzach albo oddychanie z otwartym pyskiem,
• zapuchnięte, zamknięte lub zaropiałe oczy,
• miękki, uginający się albo zniekształcony pancerz,
• brak apetytu dłużej niż kilka dni u żółwia, który nie przygotowuje się do zimowania,
• biegunkę, krew w kale lub wypadnięcie narządu z kloaki,
• parcie, niepokój i kopanie bez złożenia jaj u samicy, co może oznaczać zaleganie jaj,
• spadek masy w czasie hibernacji albo brak jedzenia przez kilka dni po wybudzeniu,
• rany, pęknięcia pancerza albo ślady ataku zwierzęcia na wybiegu.

Treść nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii specjalizującym się w gadach.

Żółw stepowy czy grecki – który wybrać?

Żółw stepowy jest zwykle mniejszy i odporny na chłodniejsze warunki, ale intensywnie kopie i łatwo ucieka z wybiegu. Żółw grecki (Testudo hermanni) jest spokojniejszy i słabiej kopie. W UE należy jednak do aneksu A rozporządzenia 338/97, więc przy obrocie wymaga świadectwa UE. Wybór zależy od warunków w domu i gotowości na formalności.

Czym różni się żółw stepowy od greckiego?

Cecha	Żółw stepowy (Testudo horsfieldii)	Żółw grecki (Testudo hermanni)
Pochodzenie	Stepy i półpustynie Azji Środkowej	Południowa Europa, basen Morza Śródziemnego
Pazury na przednich łapach	4	5
Kształt pancerza	Okrągły, spłaszczony	Bardziej wysklepiony, owalny
Kopanie	Bardzo intensywne, głębokie nory	Umiarkowane
Status w UE	Aneks B rozporządzenia 338/97	Aneks A rozporządzenia 338/97
Dokumenty przy zakupie	Dokument legalnego pochodzenia i rejestr u starosty	Świadectwo UE i rejestr u starosty
Wybieg	Wymaga wkopanej siatki	Mniej problemów z podkopami

Szczegółowe opisy innych gatunków znajdziesz w przeglądzie żółw lądowy – przegląd gatunków. Jeśli interesuje cię zwierzę związane z wodą, zacznij od tekstu żółw wodno-lądowy.

Dla kogo żółw stepowy się nie nadaje?

Żółw stepowy to zobowiązanie na dziesięciolecia, a nie zwierzę na kilka lat. Nie nadaje się, jeśli:

• masz miejsce tylko na małe szklane akwarium,
• nie masz w okolicy lekarza weterynarii, który leczy gady,
• nie chcesz corocznie organizować hibernacji i ważyć żółwia,
• kupujesz zwierzę jako zabawkę dla małego dziecka, które ma się nim samodzielnie opiekować,
• nie masz pewności, że zapewnisz opiekę na czas wyjazdów, także w czasie zimowania.

Najczęściej zadawane pytania

Czy żółw stepowy musi mieć CITES?

Żółw stepowy nie wymaga świadectwa UE takiego jak gatunki z aneksu A, ale jest chroniony: figuruje w załączniku II CITES i w aneksie B rozporządzenia 338/97. Musisz mieć dokument potwierdzający legalne pochodzenie. Żółwia trzeba też zgłosić do rejestru prowadzonego przez starostę.

Jak duży rośnie żółw stepowy?

Dorosły żółw stepowy ma zwykle 15-20 cm długości pancerza. Samice są przeciętnie większe od samców. Terrarium planuj od początku pod dorosłe zwierzę, a nie pod kilkucentymetrowego malucha.

Co je żółw stepowy?

Żółw stepowy je chwasty, zioła i siano, np. mniszek, babkę, koniczynę i malwę. Owoce, pieczywo i nabiał mu szkodzą. Wapń zapewnia sepia leżąca stale w terrarium, a suplementy podaje się według zaleceń lekarza weterynarii.

Czy żółw stepowy musi hibernować?

Zdrowe dorosłe żółwie stepowe zwykle się zimuje, bo hibernacja należy do ich naturalnego cyklu. Wcześniej żółw musi przejść badanie u lekarza weterynarii od gadów, a w czasie zimowania trzeba go regularnie ważyć. Chorych i świeżo kupionych żółwi się nie hibernuje.

Jak zarejestrować żółwia stepowego?

Zgłoszenie składasz w starostwie powiatowym albo w urzędzie miasta na prawach powiatu, w ciągu 30 dni od nabycia żółwia. Do formularza dołączasz kopię dokumentu pochodzenia. Starostwo zgłaszasz także przy sprzedaży, śmierci lub rozmnożeniu zwierzęcia.

Ile kosztuje utrzymanie żółwia stepowego miesięcznie?

Miesięczny koszt to głównie prąd, a jego wysokość zależy od mocy lamp i taryfy. Lampa 100 W pracująca 12 godzin dziennie zużywa około 36 kWh w miesiącu. Doliczasz do tego coroczną wymianę UVB, badania kontrolne oraz karmę, którą w sezonie można w dużej części zebrać samodzielnie.

Żółw stepowy czy grecki – który lepszy na początek?

Stepowy jest mniejszy i odporny, ale intensywnie kopie i ucieka z wybiegu. Grecki jest spokojniejszy, jednak jako gatunek z aneksu A wymaga świadectwa UE przy obrocie. O wyborze powinny zdecydować warunki lokalowe i gotowość na formalności, a nie wygląd zwierzęcia.

Źródła i literatura

1. Rozporządzenie Rady (WE) nr 338/97 z dnia 9 grudnia 1996 r. w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi (EUR-Lex)
2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, art. 64 (ISAP, Sejm RP)
3. Species+, UNEP-WCMC – Testudo horsfieldii (status CITES i UE)
4. IUCN Red List of Threatened Species – Testudo horsfieldii
5. CITES – Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem, załączniki I-III
6. Divers S.J., Stahl S.J. (red.), Mader’s Reptile and Amphibian Medicine and Surgery, 3rd ed., Elsevier, 2019.