Gatunki inwazyjne w Polsce: czego nie wolno trzymać

Gatunki inwazyjne w Polsce w skrócie: czego nie wolno trzymać?

Gatunki inwazyjne w Polsce to zwierzęta z unijnej listy inwazyjnych gatunków obcych (IGO), m.in. żółw czerwonolicy (Trachemys scripta), szop pracz (Procyon lotor), burunduk syberyjski i rak marmurkowy. Zakazy wynikają z rozporządzenia (UE) nr 1143/2014 i polskiej ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o obcych gatunkach. Takiego zwierzęcia nie wolno kupić, sprzedać, rozmnażać ani wypuścić. Osobnika, którego ktoś miał już przed wpisaniem gatunku na listę, można trzymać do jego naturalnej śmierci, pod warunkiem że się nie rozmnoży i nie ucieknie.

Stan prawny opisujemy według aktów dostępnych we wrześniu 2026 r. Unijna lista jest aktualizowana, więc przed zakupem zwierzęcia sprawdź jej obecną wersję. Najważniejsze informacje w pigułce:

• Lista unijna obowiązuje bezpośrednio w Polsce i we wszystkich państwach UE, bez osobnego wdrażania.
• Ustawa o obcych gatunkach (Dz.U. 2021 poz. 1718) wskazuje organy, procedury i sankcje w polskim porządku prawnym.
• GDOŚ i RDOŚ to urzędy, do których zgłaszasz się z pytaniami o zezwolenia i o dalszy los zwierzęcia.
• Wypuszczenie zwierzęcia do stawu, lasu czy rzeki jest zakazane zawsze, bez względu na to, jak długo mieszkało w domu.

Czym są gatunki inwazyjne (IGO) w świetle prawa?

Inwazyjny gatunek obcy (IGO) to gatunek przeniesiony przez człowieka poza swój naturalny zasięg, którego wprowadzenie lub rozprzestrzenianie się zagraża różnorodności biologicznej albo powiązanym usługom ekosystemowym. Definicję podaje art. 3 rozporządzenia (UE) nr 1143/2014. Zakazy dotyczą gatunków wpisanych na listę unijną, a na poziomie kraju także tych wskazanych na podstawie ustawy o obcych gatunkach z 2021 r.

Co to jest gatunek inwazyjny?

Gatunek inwazyjny to gatunek obcy, który w nowym miejscu przeżywa, rozmnaża się i wypiera gatunki rodzime, na przykład odbierając im pokarm, przenosząc choroby albo zajmując ich siedliska. Słowo „inwazyjny” nie opisuje temperamentu zwierzęcia. Mówi o jego wpływie na przyrodę. Łagodny burunduk w klatce jest tak samo objęty przepisami jak drapieżna ryba.

Czym różni się gatunek obcy od inwazyjnego?

Gatunek obcy to każdy gatunek spoza naturalnego zasięgu. Inwazyjnym staje się dopiero wtedy, gdy udowodniono, że szkodzi przyrodzie. Większość egzotycznych zwierząt domowych jest obca, ale nie inwazyjna:

• Agama brodata to gatunek obcy dla Europy, ale nie jest na liście unijnej, bo w naszym klimacie nie zakłada dzikich populacji.
• Gekon lamparci to zwierzę obce, niewpisane na listę IGO ani na listę zwierząt niebezpiecznych.
• Żółw czerwonolicy to gatunek obcy i inwazyjny. Porzucone osobniki przeżywają w europejskich wodach.
• Rak luizjański (Procambarus clarkii) jest obcy i inwazyjny, bo przenosi dżumę raczą groźną dla raków rodzimych.
• Szop pracz to ssak obcy i inwazyjny, który zakłada w Europie wolno żyjące populacje.

Dlaczego przepisy dotyczą terrarystów i akwarystów?

Terrarystów i akwarystów przepisy dotyczą, bo zwierzęta wypuszczane lub zbiegłe z domów są jedną z głównych dróg, którymi gatunki obce trafiają do przyrody. Klasycznym przykładem są żółwie ozdobne. Kupione jako kilkucentymetrowe maluchy dorastają do rozmiarów, które przerastają akwarium i cierpliwość właściciela, a potem lądują w miejskich stawach. Stąd jedno zdanie, które streszcza sens przepisów: unijna lista IGO istnieje przede wszystkim po to, żeby zwierzęta domowe nie stawały się dzikimi populacjami w Europie (rozporządzenie (UE) nr 1143/2014).

Inwazyjny gatunek obcy to gatunek obcy, którego wprowadzenie lub rozprzestrzenianie się stanowi, jak stwierdzono, zagrożenie dla różnorodności biologicznej i powiązanych usług ekosystemowych lub wywiera na nie niekorzystny wpływ (streszczenie definicji z art. 3). Rozporządzenie PE i Rady (UE) nr 1143/2014, 2014

Lista unijna i lista krajowa: dwa poziomy zakazów

Zakazy dotyczące gatunków inwazyjnych działają w Polsce na dwóch poziomach. Pierwszy to lista unijna z rozporządzenia wykonawczego Komisji Europejskiej (UE) 2016/1141, które było wielokrotnie aktualizowane i obowiązuje bezpośrednio. Drugi to przepisy krajowe z ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o obcych gatunkach (Dz.U. 2021 poz. 1718) oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie z listą gatunków stwarzających zagrożenie dla Polski.

Rozporządzenie 1143/2014 i jego aktualizacje

Rozporządzenie 1143/2014 to ustawa ramowa na poziomie UE. Zawiera katalog zakazów (art. 7), zasady wydawania zezwoleń (art. 8) i przepisy przejściowe dla właścicieli zwierząt (art. 31, 32). Samą listę gatunków ustala Komisja Europejska w rozporządzeniu wykonawczym 2016/1141 i rozszerza ją kolejnymi aktami:

1. 2016: pierwsza lista, na której znalazły się m.in. Trachemys scripta, szop pracz, ostronos rudy, burunduk syberyjski i kilka gatunków raków.
2. 2017: pierwsza aktualizacja, rozszerzająca listę m.in. o kolejne ssaki.
3. 2019: druga aktualizacja, w której pojawiły się m.in. jenot i majna brunatna.
4. 2022: trzecia duża aktualizacja, obejmująca także gatunki spotykane w handlu terrarystycznym i akwarystycznym.
5. Kolejne zmiany: aktualną wersję pokazuje tekst skonsolidowany w EUR-Lex, a nie pierwsze wydanie z 2016 r.

Ustawa o obcych gatunkach z 2021 r.

Ustawa z 11 sierpnia 2021 r. przenosi unijne przepisy do polskiej praktyki. Określa, który urząd wydaje zezwolenia, jak wygląda nadzór i jakie grożą sankcje. Na jej podstawie wydano też krajową listę gatunków stwarzających zagrożenie dla Polski. Jej aktualny tekst i numer w Dzienniku Ustaw znajdziesz w ISAP albo na stronie GDOŚ.

Kto wydaje zezwolenia na gatunki inwazyjne?

Sprawy gatunków obcych prowadzi Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (GDOŚ) razem z regionalnymi dyrekcjami (RDOŚ). Zezwolenia dotyczą głównie badań naukowych, ochrony ex situ i działalności ogrodów zoologicznych, a nie prywatnej hodowli. Poniższa tabela zestawia oba poziomy przepisów.

Poziom	Akt prawny	Kto stosuje	Gdzie sprawdzić
Lista unijna	Rozporządzenie (UE) 1143/2014 + rozporządzenie wykonawcze 2016/1141 z aktualizacjami	Komisja Europejska (lista), GDOŚ i RDOŚ (stosowanie w Polsce)	EUR-Lex, tekst skonsolidowany
Lista krajowa	Ustawa o obcych gatunkach (Dz.U. 2021 poz. 1718) + rozporządzenie wykonawcze	GDOŚ, RDOŚ	ISAP, gov.pl/web/gdos
Dane o występowaniu	Brak mocy prawnej, charakter informacyjny	Instytut Ochrony Przyrody PAN	Baza „Gatunki obce w Polsce”

Zwierzęta domowe i akwariowe z listy unijnej

Na unijnej liście IGO jest kilkanaście gatunków, które w Polsce trafiały do domów, akwariów i oczek wodnych. Są wśród nich żółwie Trachemys scripta (wszystkie podgatunki), szop pracz, ostronos rudy, burunduk syberyjski, obce wiewiórki, raki z rodzaju Procambarus i żaba ryczaca. Każdą pozycję porównaj z tekstem skonsolidowanym rozporządzenia 2016/1141 w EUR-Lex.

Żółwie: czerwonolicy, żółtolicy i inne podgatunki Trachemys scripta

Na liście znajduje się cały gatunek Trachemys scripta, a więc wszystkie jego podgatunki:

• Żółw czerwonolicy (T. s. elegans) to najpopularniejszy dawniej „żółw ozdobny” z czerwoną plamą za okiem.
• Żółw żółtolicy (T. s. scripta) ma żółte plamy na głowie i był sprzedawany jako zamiennik czerwonolicego.
• Żółw Cumberland (T. s. troostii) to trzeci, rzadszy w handlu podgatunek, objęty tym samym zakazem.
• Żółw błotny (Emys orbicularis) nie ma nic wspólnego z tą listą. To rodzimy gatunek chroniony, którego nie należy mylić z żółwiem ozdobnym.

Więcej o opiece nad starszym osobnikiem przeczytasz w tekście żółw czerwonolicy – co zrobić z dorosłym żółwiem.

Ssaki: szop pracz, ostronos, burunduk, wiewiórki

Z ssaków na liście unijnej są m.in.:

• szop pracz (Procyon lotor), popularny w mediach społecznościowych, ale zakazany w prywatnym posiadaniu (zobacz: szop pracz jako zwierzę domowe);
• ostronos rudy (Nasua nasua), oferowany kiedyś jako „egzotyczny zwierzak domowy”;
• burunduk syberyjski (Tamias sibiricus), przez lata sprzedawany w sklepach zoologicznych jak chomik;
• wiewiórka szara (Sciurus carolinensis) i wiewiórka Pallasa (Callosciurus erythraeus), które zagrażają rodzimej wiewiórce pospolitej;
• jenot (Nyctereutes procyonoides) i nutria (Myocastor coypus), obecne w Polsce także w stanie dzikim.

Raki i ryby akwariowe: rak marmurkowy, rak luizjański, trawianka

Najwięcej akwarystów zaskakuje obecność na liście raków. Rak marmurkowy (Procambarus virginalis) rozmnaża się partenogenetycznie, więc jedna samica wystarczy do założenia populacji. Szerzej opisujemy go w tekście rak marmurkowy w akwarium. Na liście są też:

• rak luizjański (Procambarus clarkii), sprzedawany pod nazwą „rak czerwony”;
• rak sygnałowy (Pacifastacus leniusculus) i rak pręgowaty (Faxonius limosus), które są nosicielami dżumy raczej;
• rak australijski (Cherax quadricarinatus), znany w handlu jako „red claw”;
• trawianka (Perccottus glenii) i czebaczek amurski (Pseudorasbora parva), małe ryby, które trafiały do oczek wodnych;
• bass słoneczny (Lepomis gibbosus), kolorowa ryba stawowa.

Płazy, gady i ptaki z listy

Poza żółwiami lista obejmuje m.in. żabę ryczacą (Lithobates catesbeianus) i węża Lampropeltis getula, spotykanego w terrarystyce. Z ptaków są na niej m.in. ibis czczony, sterniczka jamajska i majna brunatna. Poniższa tabela zbiera gatunki, o które najczęściej pytają właściciele zwierząt.

Nazwa polska	Nazwa łacińska	Grupa	Gdzie spotykany w handlu
Żółw czerwonolicy/żółtolicy	Trachemys scripta	Gady	Dawne sklepy zoologiczne, ogłoszenia
Wąż królewski kalifornijski i pokrewne	Lampropeltis getula	Gady	Giełdy terrarystyczne
Szop pracz	Procyon lotor	Ssaki	Ogłoszenia, media społecznościowe
Burunduk syberyjski	Tamias sibiricus	Ssaki	Dawne sklepy zoologiczne
Rak marmurkowy	Procambarus virginalis	Skorupiaki	Akwarystyka, wymiany między hobbystami
Rak luizjański	Procambarus clarkii	Skorupiaki	Akwarystyka
Żaba ryczaca	Lithobates catesbeianus	Płazy	Oczka wodne (kijanki)

Czego nie wolno robić z gatunkiem inwazyjnym?

Z gatunkiem z listy unijnej nie wolno zrobić prawie niczego poza opieką nad osobnikiem posiadanym legalnie przed wpisem. Art. 7 rozporządzenia (UE) nr 1143/2014 zakazuje celowego sprowadzania, przetrzymywania, hodowli, transportu, wprowadzania do obrotu, wykorzystywania i wymiany, umożliwiania rozmnażania oraz uwalniania do środowiska. Wyjątki wymagają zezwolenia i dotyczą głównie nauki oraz ochrony przyrody.

Jakie czynności zakazuje art. 7?

Ten katalog łatwiej zapamiętać, gdy przypiszesz zakazy do sytuacji z życia właściciela zwierzęcia:

1. Wprowadzanie na terytorium UE: zakup żółwia w sklepie internetowym spoza Unii i sprowadzenie go do Polski.
2. Przetrzymywanie: kupno nowego burunduka, nawet do „zamkniętej” klatki.
3. Hodowla i rozmnażanie: dopuszczenie do lęgu raków marmurkowych w akwarium.
4. Transport: przewożenie zwierzęcia poza przypadkami dopuszczonymi przepisami.
5. Wprowadzanie do obrotu: sprzedaż, także za symboliczną złotówkę w ogłoszeniu.
6. Wymiana i wykorzystywanie: zamiana „rak za roślinki” na forum akwarystycznym.
7. Uwalnianie do środowiska: wypuszczenie do stawu, rzeki albo lasu.

Gatunki z unijnej listy nie mogą być celowo wprowadzane na terytorium Unii, przetrzymywane, hodowane, transportowane, wprowadzane do obrotu, wykorzystywane lub wymieniane, rozmnażane ani uwalniane do środowiska (streszczenie art. 7 ust. 1). Rozporządzenie PE i Rady (UE) nr 1143/2014, 2014

Czy wolno oddać albo podarować zwierzę znajomemu?

Nie. Przekazanie zwierzęcia innej osobie, także bez pieniędzy, mieści się w zakazie wymiany i wprowadzania do obrotu. Nowy właściciel nie korzysta też z wyjątku dla osób, które miały zwierzę przed wpisem gatunku na listę, bo ten wyjątek dotyczy konkretnego właściciela i konkretnego zwierzęcia.

Kiedy możliwe jest zezwolenie?

Art. 8 rozporządzenia przewiduje zezwolenia dla placówek prowadzących badania naukowe i ochronę ex situ, a w wyjątkowych przypadkach także dla innych działań w interesie publicznym. Prywatne hobby się w tym nie mieści. W Polsce wnioski rozpatrują organy ochrony środowiska wskazane w ustawie o obcych gatunkach.

• Ogrody zoologiczne mogą działać na podstawie zezwoleń i przepisów o ogrodach zoologicznych.
• Jednostki naukowe mogą prowadzić badania w warunkach izolacji.
• Ośrodki przyjmujące zwierzęta muszą zapewnić warunki uniemożliwiające ucieczkę i rozród.
• Osoby prywatne co do zasady nie dostają zezwolenia na zakup ani hodowlę gatunku z listy.

Mam już takie zwierzę: czy mogę je zatrzymać?

Tak, jeśli trzymasz je jako zwierzę domowe w celach niekomercyjnych i miałeś je przed wpisaniem gatunku na listę unijną. Art. 31 rozporządzenia 1143/2014 pozwala zatrzymać takie zwierzę do jego naturalnej śmierci, jeśli przebywa w warunkach izolacji i nie może się rozmnożyć ani uciec. Przepisy nie nakazują oddania ani uśpienia takiego zwierzęcia.

Warunki utrzymania: brak rozrodu i ucieczki

Warunek izolacji w praktyce oznacza konkretne rozwiązania, zależne od gatunku:

• Żółw czerwonolicy potrzebuje akwaterrarium z zabezpieczoną górą. Nie może trafić do ogrodowego oczka ani do stawu bez ogrodzenia.
• Dwa żółwie różnej płci najbezpieczniej trzymać osobno, a jaja złożone przez samicę trzeba usunąć, zanim cokolwiek się z nich wykluje.
• Burunduk musi mieć wolierę bez szczelin, a wybieg w mieszkaniu tylko przy zamkniętych oknach.
• Rak marmurkowy nie powinien mieć kontaktu z wodą odprowadzaną do kanalizacji deszczowej ani z roślinami przekazywanymi innym akwarystom, bo na nich mogą się przenieść młode.
• Szop pracz, jeśli jest trzymany legalnie, wymaga wybiegu odpornego na wspinanie i rozkopywanie.

Właściciele zwierząt domowych utrzymywanych w celach niekomercyjnych mogą je zatrzymać do końca ich naturalnego życia, jeśli zwierzęta były utrzymywane przed wpisaniem gatunku na listę, a rozmnażanie i ucieczka są niemożliwe (streszczenie art. 31 ust. 1). Rozporządzenie PE i Rady (UE) nr 1143/2014, 2014

Co zrobić, gdy nie możesz dalej trzymać zwierzęcia?

Zacznij od telefonu do regionalnej dyrekcji ochrony środowiska (RDOŚ) właściwej dla miejsca zamieszkania. Dalej postępuj w tej kolejności:

1. Opisz gatunek, podając nazwę łacińską, oraz wiek zwierzęcia i sytuację.
2. Zapytaj, który ośrodek, azyl albo ogród zoologiczny przyjmuje ten gatunek.
3. Uzgodnij sposób przekazania i transportu zgodny z przepisami.
4. Do czasu przekazania zapewnij zwierzęciu dotychczasowe warunki izolacji.
5. Zadzwoń z wyprzedzeniem, bo miejsc dla dużych żółwi wodnych i raków bywa mało.

Czy mogę oddać gatunek inwazyjny do schroniska?

Zwykle nie do zwykłego schroniska dla psów i kotów. Takie placówki rzadko mają warunki i uprawnienia do przyjęcia gatunku z listy IGO. O miejscu, do którego trafi zwierzę, decyduj razem z RDOŚ. Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej ani kontaktu z RDOŚ.

Kary za naruszenie przepisów o gatunkach obcych

Kary za naruszenie przepisów o gatunkach inwazyjnych określa ustawa z 11 sierpnia 2021 r. o obcych gatunkach (Dz.U. 2021 poz. 1718). Wynika to z art. 30 rozporządzenia 1143/2014, który zobowiązuje państwa UE do wprowadzenia sankcji skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających. Rodzaj i wysokość sankcji odczytaj w aktualnym tekście ustawy w ISAP, bo przepisy bywają nowelizowane.

Jakie są kary za trzymanie gatunku inwazyjnego?

Sankcje zależą od czynu. Inaczej ustawa traktuje nielegalną sprzedaż, a inaczej wypuszczenie zwierzęcia do środowiska. Konkretnych kwot celowo tu nie podajemy, bo wiążący jest wyłącznie aktualny tekst ustawy. Do czynów obciążonych największym ryzykiem należą:

• wprowadzanie do obrotu, czyli sprzedaż gatunku z listy w sklepie, na giełdzie lub w ogłoszeniu;
• celowe uwolnienie zwierzęcia do stawu, rzeki albo lasu;
• rozmnażanie gatunku z listy, nawet bez zamiaru sprzedaży;
• sprowadzanie zwierzęcia spoza UE, także w przesyłce kurierskiej;
• prowadzenie działalności bez zezwolenia, gdy przepisy go wymagają.

Kto kontroluje i nakłada sankcje?

Nadzór sprawują organy ochrony środowiska, czyli GDOŚ i RDOŚ, a na granicy także służby celne. Przy przesyłkach z zagranicy odpowiedzialność ponosi odbiorca, który sprowadza zwierzę na teren Unii, a nie sklep z kraju trzeciego.

Gatunki inwazyjne a zwierzęta niebezpieczne i CITES: różnice

Gatunki inwazyjne, zwierzęta niebezpieczne i gatunki CITES to trzy odrębne reżimy prawne. Przepisy o IGO chronią przyrodę Europy przed obcymi gatunkami. Konwencja CITES reguluje międzynarodowy handel gatunkami zagrożonymi. Lista zwierząt niebezpiecznych z art. 73 ustawy o ochronie przyrody i rozporządzenia z 3 sierpnia 2011 r. (Dz.U. 2011 nr 173 poz. 1037) chroni ludzi.

Czym różni się gatunek inwazyjny od gatunku CITES?

Gatunek z załączników CITES zwykle można trzymać legalnie, jeśli ma się dokumenty pochodzenia, a przy niektórych gatunkach dodatkowo rejestrację w starostwie. Gatunku z listy IGO co do zasady nie można kupić w ogóle, niezależnie od papierów. Szczegóły czytania załączników opisujemy w tekście CITES – jak czytać załączniki.

Jakich zwierząt nie wolno trzymać w domu w Polsce?

W domu nie wolno co do zasady trzymać zwierząt z listy IGO ani zwierząt z listy gatunków niebezpiecznych. Jeden gatunek może jednocześnie podlegać kilku reżimom. Przykłady:

• Szop pracz i jenot są na unijnej liście IGO, więc nie wolno ich trzymać, rozmnażać ani sprzedawać.
• Karakal (Caracal caracal) należy do kategorii II zwierząt niebezpiecznych (poz. 295), a jego przetrzymywanie wymaga zezwolenia RDOŚ.
• Wielkie koty, gepard i puma są w kategorii I zwierząt niebezpiecznych.
• Serwal, ocelot i lemury nie są na liście zwierząt niebezpiecznych, ale ich status CITES i obowiązek rejestracji trzeba sprawdzić w starostwie i w bazie Species+.
• Agama brodata i gekon lamparci nie są ani na liście IGO, ani na liście zwierząt niebezpiecznych.

Pełny wykaz zwierząt niebezpiecznych omawiamy w tekście zwierzęta niebezpieczne – lista gatunków.

Jak wyglądają trzy reżimy prawne w porównaniu?

Cecha	Gatunki inwazyjne (IGO)	Zwierzęta niebezpieczne	CITES
Kogo chroni	Rodzimą przyrodę	Ludzi	Gatunki zagrożone w naturze
Podstawa prawna	Rozp. (UE) 1143/2014, ustawa z 2021 r.	Art. 73 ustawy o ochronie przyrody, Dz.U. 2011 nr 173 poz. 1037	Konwencja waszyngtońska i przepisy UE o handlu
Prywatne posiadanie	Co do zasady zakazane (wyjątek z art. 31)	Zakazane, dla kat. II zezwolenie RDOŚ	Zwykle dozwolone z dokumentami
Organ	GDOŚ, RDOŚ	RDOŚ	GDOŚ, starostwo (rejestracja)
Gdzie sprawdzić	EUR-Lex, GDOŚ	ISAP	Species+, starostwo

Jak sprawdzić status gatunku przed zakupem?

Status gatunku sprawdzisz w czterech krokach: ustal nazwę łacińską, przejrzyj listę unijną w tekście skonsolidowanym rozporządzenia 2016/1141 w EUR-Lex, sprawdź przepisy krajowe na stronie GDOŚ, a status CITES w bazie Species+. Całość zajmuje kilkanaście minut i pozwala uniknąć zakupu zwierzęcia, którego nie da się legalnie zatrzymać.

Checklista przed zakupem zwierzęcia

1. Nazwa łacińska: poproś sprzedawcę o nazwę naukową, a nie handlową, np. Procambarus clarkii zamiast „rak czerwony”.
2. Lista unijna: wyszukaj tę nazwę w tekście skonsolidowanym w EUR-Lex (Ctrl+F po łacinie).
3. Lista krajowa: sprawdź informacje o gatunkach obcych na gov.pl/web/gdos i w bazie IOP PAN.
4. CITES: wpisz nazwę w Species+ i ustal, czy zwierzę wymaga dokumentów pochodzenia.
5. Zwierzęta niebezpieczne: przy ssakach drapieżnych i naczelnych przejrzyj rozporządzenie z 2011 r. w ISAP.

Na jakie nazwy handlowe uważać?

Nazwy handlowe ukrywają gatunek. Szczególnie mylące są te:

• „Żółw ozdobny” albo „żółw wodny”: często chodzi o Trachemys scripta.
• „Marmorkrebs”: niemiecka nazwa raka marmurkowego, Procambarus virginalis.
• „Rak niebieski”: może oznaczać odmianę barwną raka z listy, a może gatunek spoza niej, np. Procambarus alleni. Decyduje nazwa łacińska.
• „Red claw”: rak australijski, Cherax quadricarinatus.
• „Wiewiórka syberyjska”: zwykle burunduk syberyjski, Tamias sibiricus.

Kto odpowiada za zakup z zagranicy?

Za zakup z zagranicy odpowiada kupujący. Oferty zakazanych gatunków zdarzają się w sklepach spoza UE i w ogłoszeniach, a to, że sprzedawca coś wystawił, nie czyni transakcji legalną. W przypadku szopa, jenota czy innych dzikich ssaków oferty często nie mają dokumentów pochodzenia, dlatego ich legalność trzeba sprawdzić przed zapłatą.

Najczęściej zadawane pytania

Czy żółw czerwonolicy jest nielegalny w Polsce?

Żółw czerwonolicy (Trachemys scripta elegans) jest na unijnej liście inwazyjnych gatunków obcych, więc nie wolno go kupować, sprzedawać, rozmnażać ani wypuszczać. Osoby, które miały żółwia przed wpisem gatunku na listę, mogą go trzymać do końca życia zwierzęcia. Warunek jest taki, że żółw nie ucieknie i nie będzie się rozmnażać.

Czy można mieć szopa pracza w domu?

Nie. Szop pracz jest na liście unijnej, więc nie wolno go kupić, hodować ani rozmnażać w celach prywatnych. Wyjątki obejmują m.in. ogrody zoologiczne i ośrodki działające na podstawie zezwoleń. Zdjęcia oswojonych szopów w mediach społecznościowych nie oznaczają, że ich trzymanie jest w Polsce legalne.

Czy rak marmurkowy jest zakazany?

Tak. Rak marmurkowy (Procambarus virginalis) jest na liście unijnej, więc jego sprzedaż, rozmnażanie i trzymanie są objęte zakazem. Rozmnaża się partenogenetycznie, dlatego jeden wypuszczony osobnik może dać początek populacji w naturze.

Czy burunduk jest zakazany w Polsce?

Tak, burunduk syberyjski (Tamias sibiricus) jest na liście unijnej IGO. Nowego burunduka nie wolno kupić ani rozmnażać. Zwierzę trzymane przed wpisem gatunku na listę można zatrzymać, jeśli nie ucieknie i nie będzie się rozmnażać.

Co zrobić z gatunkiem inwazyjnym, którego nie mogę dalej trzymać?

Nie wolno wypuścić zwierzęcia do środowiska ani przekazać go dalej w sprzedaży. Skontaktuj się z regionalną dyrekcją ochrony środowiska, która wskaże ośrodek lub azyl przyjmujący takie zwierzęta. Zadzwoń z wyprzedzeniem, bo miejsc bywa mało.

Czym różni się gatunek inwazyjny od CITES?

Przepisy o gatunkach inwazyjnych chronią rodzimą przyrodę przed obcymi gatunkami, a CITES reguluje międzynarodowy handel gatunkami zagrożonymi wyginięciem. Gatunek z CITES zwykle można legalnie trzymać, jeśli ma się dokumenty. Gatunku z listy unijnej IGO co do zasady nie.

Gdzie sprawdzić aktualną listę gatunków inwazyjnych?

Listę unijną znajdziesz w tekście skonsolidowanym rozporządzenia wykonawczego 2016/1141 w EUR-Lex, a informacje krajowe na stronie GDOŚ. Zawsze szukaj po nazwie łacińskiej, bo nazwy handlowe bywają mylące.

Czy mogę przewieźć posiadanego żółwia do lekarza weterynarii?

Leczenie zwierzęcia to część właściwej opieki. Zasady transportu posiadanego osobnika najlepiej jednak potwierdzić w RDOŚ, bo rozporządzenie ogranicza transport gatunków z listy. W czasie podróży zwierzę musi mieć zamknięty pojemnik, z którego nie ucieknie.

Źródła i literatura

1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014 z dnia 22 października 2014 r. w sprawie działań prewencyjnych i zaradczych w odniesieniu do wprowadzania i rozprzestrzeniania inwazyjnych gatunków obcych, EUR-Lex, 2014.
2. Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2016/1141 przyjmujące wykaz inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii (wraz z tekstem skonsolidowanym), EUR-Lex, 2016.
3. Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o obcych gatunkach (Dz.U. 2021 poz. 1718), ISAP, 2021.
4. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 sierpnia 2011 r. w sprawie gatunków zwierząt niebezpiecznych dla życia i zdrowia ludzi (Dz.U. 2011 nr 173 poz. 1037), ISAP, 2011.
5. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska – gatunki obce, gov.pl.
6. Instytut Ochrony Przyrody PAN – baza „Gatunki obce w Polsce”.
7. Species+ – baza gatunków CITES (UNEP-WCMC).